Kişiselleştirilmiş tıp, en nadir kanser türleriyle mücadele edecek ilaçlar, bireysel hücresel etkileşimlerimiz hakkındaki bilgiler ve hatta vücuttaki hastalığın önüne geçilmesi – Sydney'deki bir laboratuvar, yapay zekanın hayatımıza girmesi sayesinde tüm bu olasılıklar ve daha fazlası üzerinde çalışıyor.
UNSW Yapay Zeka Enstitüsü müdür yardımcısı ve biyoteknoloji ve biyomoleküler bilimler fakültesinde profesör olan Fatemeh Vafaee, "Hayat kurtarmak ve hastaların tedavi sonuçlarını iyileştirmek için yapay zekadan nasıl yararlanabileceğimizle çok ilgilenmeye başladım" dedi.
Vafaee, teknolojinin patlama yaptığı 2022'den bu yana elde edilen çığır açıcı gelişmeler arasında yapay zeka destekli bir ilaç geliştirme platformunun da yer aldığını söyledi. Bu model, yaklaşık yüzde 10 başarı oranına sahip olan, baştan sona bir ilacın geliştirilmesi 15 yıl süren ve yaklaşık 2 milyar dolara mal olan geleneksel ilaç geliştirme sürecini alt üst ediyor.
Kanser ve diyabet gibi hastalıkların karmaşıklığı, genellikle tek bir ilacın yetersiz kaldığı ve farklı ilaçların bir karışımının birlikte kullanıldığı kombinasyon tedavisinin hastalıkla mücadelede daha başarılı olduğu anlamına geliyor. Ancak olası kombinasyonların sayısı daha önce araştırmacıları yavaşlatıyordu.
Vafaee, "Bu çözülmesi güç bir sorun – eğer 1000 ilacınız varsa ve farklı dozlarda iki veya üç ilacın kombinasyonunu incelemek istiyorsanız, yürütmeniz gereken milyonlarca deney var" dedi ve ekledi: "İşte yapay zeka, laboratuvar deneylerine geçmeden önce buna öncelik vermek ve etkili olabilecek kombinasyonları incelemek için burada devreye girebilir."
"Laboratuvar deneylerinden önce olası ilaç kombinasyonlarını tahmin edebiliyoruz."
Vafaee'nin laboratuvarı şimdiye kadar, Melbourne'deki Peter MacCallum Kanser Merkezi'ndeki klinik öncesi çalışmalarda doğrulanan ve şu anda daha yüksek test aşamalarına giren 24 sinerjik kombinasyon seçti.
Bu yılın başlarında Vafaee, meme kanseri hastalarının yüzde 15'ini etkileyen ve ameliyat sonrası öngörülemeyen zaman aralığı nedeniyle doktorları cezbeden nükseden meme kanserini dışlayan bir kan testi geliştirmek için ticari bir ortakla çalıştı.
Bu çığır açıcı gelişmeler, UNSW tarafından Pazartesi günü yayınlanacak olan önümüzdeki "Bilimin Toplumsal Etkisi" (Social Impact of Science) raporunda vurgulanan çalışmalar arasında yer alıyor. Rapor; ticarileştirme, akademik çıktılar, politika ve etki, değişen hayatlar ile sürdürülebilirlik ve kalkınma konularına odaklanan araştırmaları ölçmek için yeni bir çerçeve öneriyor.
İran'da doğan Vafaee, yapay zeka alanındaki doktorasını 2011 yılında Chicago'daki Illinois Üniversitesi'nden aldı ve bunu o zamandan beri biyom tıbba uyguluyor. 2022'den bu yana yaşanan yapay zeka gelişmeleri ve büyük ölçekli verilere erişim -ChatGPT'nin piyasaya sürüldüğü aynı yıl- bilim insanlarının eskiye nazaran işleri "binlerce kat daha hızlı" yapabileceği anlamına geliyor.
"Yalnızca meme kanseri ve beyin kanseri için öngörüde bulunmak istemiyoruz" dedi.
"Bunu [nadir] kansere veya hatta diğer hastalıklara uyarlayabilmek istiyoruz."
"Ve burası, bir hastalığın bilgisini diğerine aktarabileceğimiz transfer öğrenimi için yapay zeka araçları geliştirdiğimiz noktadır... bu, daha az yaygın olan hastalıkları incelememize ve yapay zekayı hastaların yararına nasıl uyarlayacağımıza bakmamıza yardımcı olacaktır. Her bir bütün hasta önem taşır ve biz bu teknolojiyi, nüfus düzeyinde hakkında daha az veri bulunan hastalar için kullanabiliriz."
Yapay zekaya büyük ölçekli verilere erişim verilmesi durumunda herkes için kişiselleştirilmiş tıbbın çok yakında olduğunu söyledi.
"Hepimiz farklıyız ve herkese uyan tek bir çözüm yaklaşımından uzaklaşmalıyız" dedi. "Gelecekte görmek istediğim şey, ..."