WASHINGTON D.C.: Jihan Hamad Al-Khalaf ve geniş ailesi Türkiye'den ayrılıp Suriye'ye dönmeye karar verdiklerinde, aralarında neredeyse hiç tartışma yaşanmamıştı.
İlişkili yedi aileden beşi 2013'ten beri uzaktayken, diğer ikisi 2018'de ayrılmıştı. Çocukların kimisinin Suriye'ye dair çok silik anıları vardı, kimisi ise ülkeyi hiç görmemişti.
Beşar Esad rejiminin Aralık 2024'te devrilmesinin ardından Al-Khalaf, kararlarının "ani ve ortak" olduğunu söyledi.
Suriyeli gazeteci ve insani yardım aktivisti Arab News'a yaptığı açıklamada, "Türkiye'deki koşullar ve baskılar kararın hızlanmasında etkili oldu" dedi ve ekledi: "Ancak asıl neden, ülkenin özgürleşmiş olması ve savaşın sona ermesiydi."
Anne babalarının Suriye anılarıyla büyüyen çocuklar, en hevesli olanlar arasındaydı.
Al-Khalaf, "Suriye'nin özgürleştiğini duyduklarında hemen sormaya başladılar: 'Ne zaman geri dönüyoruz? Bizi alacak araba ne zaman gelecek?'" dedi.
İlk aile Ocak 2025'te geri döndü. Mart sonu itibarıyla yedi ailenin hepsi dönmüştü. Ancak eski hayatlarını birlikte yeniden kuramamaları mümkün olmamıştı.
Yaşanabilir evlerin çok az olması ve iş imkanlarının kısıtlılığı nedeniyle aileler Şam, Dera ve Deyrizor kırsalı arasında bölündü.
İki aile —yaklaşık 20 kişi— tek bir evi paylaşırken, diğerleri kalan mülklerine, akrabalarına ve iş olanaklarına göre yerleşti.
Onların hikayesi, yakın tarihin en büyük geri dönüş hareketlerinden birinin bir parçası.
BM Mülteci Örgütü UNHCR, 8 Aralık 2024 ile 1 Ekim 2026 arasında yaklaşık 1,82 milyon Suriyelinin yurt dışından döndüğünü tahmin ediyor.
Bu tahminde en büyük geri dönüş sayısı yaklaşık 733.000 ile Lübnan'a ait olurken, onu yaklaşık 713.000 ile Türkiye izledi.
Yaklaşık 299.000 kişi Ürdün'den dönmüştü. Bu tahminler kayıtlı ve kayıtsız Suriyelilerin yanı sıra transit geçiş yapan kişileri de kapsıyor.
Lübnan'dan dönüşler, yeniden başlayan çatışmalar ve kötüleşen ekonomik koşullar ortasında hızlandı.
UNHCR'nin ayrı bir kriz verisi, şubat sonlarında başlayan bölgesel tırmanışın ardından 30 Eylül'e kadar Lübnan'dan yaklaşık 1,08 milyon Suriyelinin geldiğini kaydetti. Yaklaşik 226.000 kişi kalıcı olarak dönme niyetinde olduğunu belirtirken, kurum bazı dönüşlerin geçici olabileceği konusunda uyardı.
Ancak birçok Suriyeli, onları ağırlayacak donanımdan yoksun topluluklara varıyor.
Uluslararası Kurtarma Komitesi'nin (IRC) temmuz ayında yayımladığı "Ev, Ama Tam Değil" (Home, But Not Whole) başlıklı rapor, yedi vilayetteki 425 geri döneni inceledi.
Katılımcıların yaklaşık yüzde 91'i topluluklarında temel hizmetlerin eksik olduğunu, yüzde 71'i hasarlı konutlarda yaşadığını ve sadece yüzde 18'i dönüş süreci boyunca yeterli destek aldığını belirtti.
Al-Khalaf'ın ailesi için, dönüşün duygusal fikri ile sahadaki gerçeği arasındaki uçurum neredeyse hemen ortaya çıktı.
Şam'daki aile evlerinden geriye neredeyse sadece duvarlar, çatı ve zemin kalmıştı. Diğer bir ev ise bir mermiyle vurulmuş ve moloz ile çöp dökme alanı olarak kullanılmıştı.
Al-Khalaf, "Hiçbir kuruluş, devlet dairesi veya başka kimse onarımlarda bize yardım etmedi" dedi.
İlk kış boyunca iki aile tek bir odada birlikte yaşadı. Akrabalar iş buldukça yavaş yavaş pencere, kapı ve elektrik tesisatını yaptılar.
"Her ay bir kapı veya bir pencere takıyor ya da elektrik işlerinin bir kısmını yapıyorduk" dedi. Sadece tek bir evden moloz ve atıkları temizlemenin maliyeti yaklaşık 1 milyon Suriye lirasını buldu.
Aileler ayrıca paralarının büyük kısmını sadece Suriye'ye ulaşmak için harcamıştı.
Al-Khalaf, ilk ailenin ödediği parayı anlatmaya devam ediyordu...