25 yaşındaki Pavlo Oliynyk, düşman kuvvetlerine Rus esaretinden kurtulmak için katıldığını söylüyor. Donbas bölgesinde 2024 yılında esir düşmeden önce, Ukrayna silahlı kuvvetlerinde kıdemli teğmendi.
Bir savaş esiri (POW) olarak kendisine elektrik verildiğini, dövüldüğünü ve psikolojik işkenceye maruz kaldığını belirtiyor. Bu nedenle, adını 17. yüzyıldan kalma ünlü bir Kazak komutandan alan Maksym Kryvonis taburuna katılması için teklif aldığında bunu kabul etmiş.
Oliynyk, Ukrayna kontrolündeki bölgeye kaçabilmek için cephe hatlarına ulaşma fırsatını değerlendirmek istediğini söylüyor. DW, Oliynyk ile avukatı aracılığıyla iletişim kurmayı başardı.
Ukraynalı savaş esirlerinden ve Ukrayna silahlı kuvvetlerinin eski mensuplarından oluşan Rus muharebe birimlerine ilişkin haberler 2022'nin sonlarında ortaya çıkmaya başladı. Başlangıçta birkaç müfreze kuruldu ve Ağustos 2026'da bunlar "Ukrayna Gönüllü Özel Kuvvetler Tugayı" adı altında birleştirildi.
Maksym Kryvonis taburu, çatışmalara katıldığı açıkça görüldüğü için bireysel birimler arasında belki de en çok kamuoyunun dikkatini çekti. Gerçek büyüklüğü bilinmiyor; Rus medyasında yer alan haberler yaklaşık 200 savaşçıdan söz ederken, mevcut görüntüler yalnızca birkaç düzine kişiye işaret ediyor.
Ukrayna kamu yayın kuruluşu Suspilne'nin araştırma ekibi, 30'dan fazla üyenin kimliğini tespit etti ve bunların tamamının 2023 ile 2024 yılları arasında Rus kuvvetleri tarafından esir alınan eski Ukraynalı askerler olduğunu doğruladı.
Avrupa Politika Analizi Merkezi'nde Rusya dış politikası ve savunma uzmanı olan Pavel Luzin, bu birimlerin Rus Gönüllü Kolordusu ile Rusya'nın Özgürlüğü Lejyonu'nun -yani Ukrayna silahlı kuvvetlerinde yer alan ve Rus vatandaşlarından oluşan birimlerin- bir "taklidi" olduğuna ve Moskova'nın bu birimlerin varlığını gölgelemeye yönelik bir girişimi olduğuna inanıyor. Ukrayna istihbarat teşkilatları da bu görüşe katılıyor.
Ukrayna'daki savaşın yazarı ve gazisi Yevhen Shybalov, DW'ye yaptığı açıklamada, "Rusların Ukrayna'nın tarafında savaşması onları rahatsız ediyor, ancak Ukraynalılar Rusya'nın tarafında savaşmayacak" diyor. Shybalov, Rus birliklerinin, Ukrayna saflarındaki Rus gönüllü birimlerinin Rus kuvvetlerinin kendi saflarında Ukraynalı birimler kurmak istemesinin ana nedeni olduğu gerçeğini asla gizlemeye çalışmadığını ekliyor.
2025 yılında BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği (OHCHR) Ofisi, mülakat yapılan serbest bırakılmış Ukraynalı savaş esirlerinin %95'inin Rus esareti sırasında işkence veya kötü muamele gördüğünü bildirdiğini açıkladı.
Uluslararası Adalet ve Hesap Verebilirlik Komisyonu (CIJA) adlı sivil toplum kuruluşunun icra direktörü Bill Wiley, geri dönen savaşçıların fiziksel ve psikolojik durumlarının, işe alımlarının gönüllü olduğuna dair ciddi şüpheler uyandırdığını söylüyor. Kyiv merkezli bir insan hakları örgütü olan Sivil Özgürlükler Merkezi'nden Mykhailo Savva ise tabur üyelerinin bir kısmı hakkında yürütülen ceza soruşturmalarına dikkat çekerek, bunun savaşçıların taraf değiştirdiğini gösterdiğini ifade ediyor.
Peki gönüllü ve gönülsüz işe alım arasındaki çizgi nereye çekilmeli? 28 ayını savaş esiri olarak geçiren savaş gazisi ve insan hakları aktivisti Maksym Butkevych, Rus esaretindeki koşulların bu çizgiyi ayırt etmeyi zorlaştırdığını söylüyor. Bir yandan sürekli bir baskı atmosferi bulunduğunu, diğer yandan ise bazı mahkumların ideolojik yakınlık nedeniyle taraf değiştirmesinin imkansız olmadığını belirtiyor.
Butkevych, DW'ye 2022 ile 2023 yılları arasında tüm Ukraynalı savaş esirlerine Rus ordusuna katılmaları için "aşağı yukarı ısrarcı" teklifler yapıldığını anlatıyor. Kendi durumunda ise bu teklifin ardından...