Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'na katılmak üzere New York'a seyahat eden İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Amerikalı gazeteciler ve medya temsilcileriyle bir araya geldi.
Muhafazakar ABD'li yayın kuruluşu Fox News'a verdiği bir röportajda, Amerika Birleşik Devletleri ile yaşanan nükleer anlaşmazlıkta taviz vermeye istekli olduğunun sinyalini verdi.
Washington, İran'ın asla nükleer silah sahibi olmasına izin verilmemesi gerektiğini açıkça belirtti. İran'ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumunu teslim etmeye hazır olup olmadığı sorulduğunda Pezeşkiyan, ülkesinin uluslararası hukuk ve Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Anlaşması kapsamındaki yükümlülüklerine uyacağını söyledi.
Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA), en son değerlendirmesinde İran'ın %60'a varan oranlarda zenginleştirilmiş 440 kilogramdan fazla uranyuma sahip olduğunu tahmin etmişti.
ABD ve İsrail'in 2025 yılındaki nükleer tesis saldırılarından bu yana İran, UAEA ile olan iş birliğini askıya aldı. Ajans, İran tesislerine erişim talebinde bulunmaya devam ederken; nükleer stokuna dair güncel bilgileri ve nükleer malzemelerinin akıbetini talep etmeyi sürdürüyor.
Fox News'un "Special Report" programındaki özel röportajda doğrudan yöneltilen "Nükleer bir bomba istiyor musunuz, istemiyor musunuz?" sorusu üzerine Pezeşkiyan bu önermeyi kesin bir dille reddetti.
Kitle imha silahlarına karşı çıkarılan dini fetvalara atıfta bulunarak Bret Baier'e, "Kesinlikle hayır. Kesinlikle hayır. Şehit edilen saygın dini liderimiz birkaç kez dini bir hüküm gereği bunun kutsal olmadığını, yasadışı olduğunu açıklamıştı" dedi.
Pezeşkiyan'ın iddialarına rağmen UAEA, İran'ın bölünebilir malzemesinin sivil kullanım için gerekenden çok ötete zenginleştirildiğini değerlendiriyor.
Güney Florida Üniversitesi Orta Doğu Araştırmaları Öğretim Üyesi ve İran uzmanı Arman Mahmoudian, DW'ye yaptığı açıklamada, İran ile Amerika Birleşik Devletleri arasındaki çatışmada yakın zamanda büyük bir atılım beklenmediğini söyledi.
Mahmoudian, "Pezeşkiyan'ın Amerika Birleşik Devletleri ile kapsamlı bir gerilimi azaltma süreci başlatma yetkisi yok. Özellikle sert yanlılar ve İslami Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC), İran'ın karar alma süreci üzerinde önemli bir nüfuz sahibi olmaya devam ediyor gibi görünmektedir" diye ekledi.
Bununla birlikte Mahmoudian, Pezeşkiyan'ın ziyaretinin Tahran ile Washington arasında daha doğrudan bir iletişim kanalının kurulmasına yardımcı olabileceğini düşünüyor.
New York'ta gelecekteki müzakereler için bir çerçeve oluşturulması olasılığını da gören uzman, iki tarafın daha esaslı görüşmelerin önünü açacak ve uzun vadede gerilimin azaltılmasına potansiyel olarak katkıda bulunacak bir yol haritası geliştirebileceğini ekledi.
Bu durumun, bu hafta başındaki İran ve ABD heyetleri arasındaki görüşmeler de dahil olmak üzere halihazırda işaretleri mevcut. Beyaz Saray ise aracılar vasıtasıyla "olumlu ve yapıcı" görüşmelerin sürdüğünü teyit etti.
Hürmüz Boğazı'nın geleceği de müzakerelerin merkezinde yer alıyor. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi'nin, Tahran'ın Washington'a müzakerelerin yeniden başlatılması için bir teklif sunduğunu söylediği bildirildi.
Teklife göre, stratejik açıdan önemli su yolu belirli koşulların karşılanması halinde yedi gün içinde yeniden açılabilir. Bu koşulların neler olduğu ise belirsizliğini koruyor.
Geçmişte İran, dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılmasını, İran limanlarına ve gemilerine yönelik ABD ablukasının son bulmasını ve Washington'ın İran'ın iç işlerine karışmayacağına dair taahhütte bulunmasını talep etmişti.
Normal şartlar altında günde yaklaşık 20 milyon varil petrolün —küresel petrol tüketiminin kabaca %20'si— geçtiği Hürmüz Boğazı, İran'ın en önemli koz kaynaklarından biri haline gelmiştir.
Amerika Birleşik Devletleri ortadan kaldırmakta başarısız oldu