Cultura de Trabajo Vakfı’nın merkezinde her salı, 18 ila 24 yaş arasındaki bir grup ergen ve genç bir bilgisayarın karşısına oturuyor. Birçoğu için bu, erişebildikleri tek bilgisayar. Kayıt dışı gündelik işleri geride bırakmak ve yoksulluktan kurtulmak için resmi bir iş arıyorlar. Bu nedenle, o ana kadar kendilerine kimsenin öğretmediği bir şey olan CV hazırlamayı öğreniyorlar. İnsanların istihdam yoluyla topluma kazandırılmasını amaçlayan bu sivil toplum kuruluşunun direktörü Alexandra Carballo Frascá, onlara kötü bir haber vermek zorunda kalıyor: Her iş başvurusu için o CV'yi yeniden yazmak zorunda kalacaklar. Alexandra, “Eğer ilan 'bulaşıkhane deneyimi olan bir mutfak yardımcısı' arıyorsa ve genç CV'sine 'bulaşıkçı' veya 'yıkamacı' yazdıysa, büyük ihtimalle filtreden geçemeyecektir” diyor. Bunu açıkladığında genel bir şaşkınlık yaşandığını anlatıyor. Kimse deneyime sahipken bir eş anlamlı kelimenin kendilerini neden elendiğini anlamıyor. Çünkü işe alım süreçleri, yapay zeka barındıran sistemlere dayanıyor. Ülkede bu sistemlerin kapsamına dair resmi bir istatistik bulunmuyor ancak eğilim danışmanlık firmaları tarafından kaydedilmeye başlandı: Randstad’ın hazırladığı bir rapora göre Arjantinli şirketlerin %37’si personel seçimi için şimdiden yapay zeka kullanıyor. Bu sistemler CV'leri alıyor, sıralıyor ve kimin yarışmada kalacağına karar verilmeden önce onlara bir puan atıyor. Peki bu kararda hangi kriter ağırlık basıyor? Birkaç ay önce Stanford Üniversitesi’nden bir grup araştırmacı, 150'den fazla işveren tarafından kullanılan yapay zeka sistemleri tarafından değerlendirilen 4 milyon başvuruyu analiz etti. Elde edilen sonuç, adayların seçim süreçlerinde ilerlemesi tavsiye edilirken önemli düzeyde ırksal önyargılar olduğunu kanıtladı. Bu geçmiş deneyim ışığında, ülkemizin dezavantajlı kesimlerinden gençlerle çalışanlar arasında şu soru akıllara geldi: Binlerce başvuruyu sıralamak için tasarlanmış bir teknoloji, bir sınıf filtresine dönüşebilir mi? Carballo Frascá, riskin otomasyonun önyargılara hizmet etmesi ve iş ararken belirli dezavantajlı gruplar üzerinde zaten var olan engelleri daha da artırması olduğunu söylüyor.
“Hiç kimse bunu açıkça söylemiyor. Teknoloji ilerliyor ama önyargılar kalıyor. Başvuru sahibinin ne kadar yeteneği ve deneyimi olursa olsun, dezavantajlı bir mahallede yaşamak dışlayıcı bir faktör olmaya devam ediyor” diyor ve ekliyor: “Sadece artık teknolojiyle birlikte bu engeller daha az göze batıyor.”
“Nasıl giyindiğinize bakıyorlar”
Villa adı verilen gecekondu mahallelerinde yaşayan gençler, büyüdükçe mahallelerinin, iş dünyasına da taşınan önyargıların hedefi olduğunu anlıyorlar. Tam da bu nedenle, 1-11-14 villasının yerel temsilcisi Nicolás Torres, iş ararken öğrendikleri ilk stratejilerden birinin evlerinin adresini gizlemek olduğunu söylüyor. Çevrimiçi olarak yaptıkları başvurularda da bu alışkanlık sürdürülüyor. Siyasi bir partiye dönüşmeyi amaçlayan toplumsal bir alan olan Hacemos Popurrí’nin kurucu ortaklarından Torres, birçok kişinin CV'sinde yalan söylediğini, aksi takdirde kabul görmediklerini ve filtreleri geçemediklerini kabul ediyor. Torres, “Eğer özgeçmişte Bajo Flores'te yaşadığınız yazıyorsa, bu durum birinin sizi işe alma ihtimalini düşürür. Bu yüzden çağrılmak için başka bir yerin adresini yazıyoruz” diye açıklıyor ve ekliyor: “Kenar mahallelerden insanlarla ilgili olarak sistem başka şeylere odaklanıyor: potansiyelinize değil, nasıl giyindiğinize bakıyor.” Torres, şimdi bunlara yeni bir engelin eklendiğini söylüyor: Popüler mahallelerde yapay zeka araçlarını kullanmak alışılagelmiş bir durum değil. “Bugün yapay zeka uçurumu daha da genişletiyor” diyerek teşhisini koyuyor.