WASHINGTON D.C.: Cihan Hamad Al-Khalaf ve geniş ailesi Türkiye'den ayrılıp Suriye'ye dönmeye karar verdiğinde aralarında pek fazla tartışma olmamıştı.
Akraba olan yedi aileden beşi 2013'ten beri uzaktaydı, diğer ikisi ise 2018'de ayrılmıştı. Çocukların bazıları Suriye'yi çok silik hatırlıyor, bazıları ise hiç görmemişti.
Ancak Beşar Esad rejiminin Aralık 2024'te düşmesinin ardından Al-Khalaf, kararlarının "ani ve kolektif" olduğunu söyledi.
Suriye 2013'ten beri ilk kez özgürlüğüne kavuşmuştu. Suriyeli gazeteci ve insani yardım aktivisti Arab News'a yaptığı açıklamada, "Türkiye'deki koşullar ve baskılar kararın hızlanmasına yardımcı oldu" dedi. "Ancak asıl neden ülkenin özgürleşmiş olması ve savaşın bitmesiydi."
Anne babalarının Suriye anılarıyla büyüyen çocuklar, en hevesli olanlar arasındaydı.
Al-Khalaf, "Suriye'nin özgürleştiğini duyduklarında hemen sormaya başladılar: 'Ne zaman geri dönüyoruz? Bizi almaya ne zaman araba gelecek?'" dedi.
İlk aile Ocak 2025'te döndü. Mart sonuna kadar yedi ailenin tamamı geri dönmüştü. Ancak eski hayatlarını birlikte yeniden kuramadılar.
Yaşanabilir evlerin çok az olması ve iş imkanlarının kısıtlı olması nedeniyle aileler Şam, Dera ve Deyrizor kırsalı arasında bölündü.
İki aile —yaklaşık 20 kişi— tek bir evi paylaşırken, diğerleri ayakta kalan mülklere, akrabalara ve iş imkanlarına göre yerleşti.
Onların hikayesi, dünyadaki en büyük yakın dönem geri dönüş hareketlerinden birinin bir parçasını oluşturuyor.
BM mülteci ajansı UNHCR, 8 Aralık 2024 ile 1 Ekim 2026 arasında yaklaşık 1,82 milyon Suriyelinin yurt dışından döndüğünü tahmin ediyor.
Bu tahminde yaklaşık 733.000 kişiyle en büyük dönüş sayısı Lübnan'a ait olurken, onu yaklaşık 713.000 kişiyle Türkiye izledi.
Yaklaşık 299.000 kişi Ürdün'den dönmüştü. Tahminler kayıtlı ve kayıtsız Suriyelilerin yanı sıra transit geçiş yapan kişileri de kapsıyor.
Lübnan'dan dönüşler, yeniden başlayan çatışmalar ve kötüleşen ekonomik koşullar ortasında hızlandı.
Ayrı bir UNHCR kriz bilançosu, şubat sonlarında başlayan bölgesel tırmanışın ardından 30 Eylül'e kadar Lübnan'dan gelen yaklaşık 1,08 milyon Suriyeli varışı kaydetti. Yaklaşık 226.000 kişi kalıcı olarak dönme niyetinde olduğunu bildirdi ve ajans bazı dönüşlerin geçici olabileceği konusunda uyarıda bulunuyor.
Ancak birçok Suriyeli, onları ağırlayacak donanıma sahip olmayan topluluklara varıyor.
Uluslararası Kurtarma Komitesi'nin temmuz ayında yayınlanan "Evde, Ama Bütün Değil" (Home, But Not Whole) adlı raporu, yedi vilayetteki 425 geri döneni inceledi.
Ankete katılanların yüzde 91'i topluluklarında temel hizmetlerin eksik olduğunu, yüzde 71'i hasarlı konutlarda yaşadığını ve yalnızca yüzde 18'i dönüş süreci boyunca yeterli destek aldığını söyledi.
Al-Khalaf'ın ailesi için, dönüşün duygusal fikri ile sahadaki gerçeği arasındaki uçurum neredeyse hemen ortaya çıktı.
Şam'daki aile evlerinden biri, duvarları, çatısı ve tabanından biraz fazlası kalacak şekilde soyulmuştu. Başka bir ev ise bir mermiyle vurulmuş ve moloz ile çöp için bir döküm sahası olarak kullanılmıştı.
Al-Khalaf, "Hiçbir kuruluş, devlet kurumu veya başka biri onarımlarda bize yardım etmedi" dedi.
İlk kış boyunca iki aile tek bir odada birlikte yaşadı. Akrabalar iş buldukça yavaş yavaş pencere, kapı ve elektrik tesisatını döşediler.
"Her ay bir kapı ya da bir pencere takıyor ya da elektrik işlerinin bir kısmını yapıyorduk" dedi. Sadece bir evden moloz ve atıkları temizlemenin maliyeti yaklaşık 1 milyon Suriye lirası tuttu.
Aileler ayrıca paralarının büyük kısmını sadece Suriye'ye ulaşmak için harcamıştı.
Al-Khalaf, ilk ailenin ödediği tutarın...