ABD Başkanı Donald Trump ve Arap müttefiklerinin arabuluculuğunda Gazze'deki savaşı bitirmeyi vaat eden ateşkes anlaşmasının üzerinden bir yıl geçti ve İsrail, harabeye dönen bölgeye hâlâ ölümcül saldırılar düzenliyor.
Anlamlı askeri operasyonları durduran, kalan tüm rehineleri serbest bırakan ve insani yardım erişimini artıran anlaşma; uluslararası güçlerin destekleyeceği yeni bir Filistin yönetimi, Hamas'ın silahsızlandırılması ve İsrail'in bölgenin yarısından fazlası üzerindeki kontrolünün son bulması yönündeki vaatleri ise yerine getiremedi. Neredeyse hiçbir şey yeniden inşa edilmedi.
İsrail diğer konulardaki her türlü ilerlemeyi Hamas'ın tamamen silahsızlanmasına bağlarken, militan grup —ve Trump yönetimi— bunların aynı anda gerçekleşmesi gerektiğini savunuyor. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, bu ayın sonlarında yapılacak İsrail seçimleri öncesinde en önemli müttefiki Trump'a açıkça meydan okuyarak yaz boyunca sert tutumunu pekiştirdi.
Bu çekişme, Gazze'deki 2 milyon Filistinliyi belirsizlik içinde bıraktı. Çoğu, kemirgen istilasına uğramış çadır kamplarda, eski mahallelerinin enkazında veya çökme riski taşıyan savaş hasarlı binalarda barınıyor.
Kuzey Gazze Şeridi'ndeki Jabaliya bölgesinde Abdullah Abu Zubaida'nın ailesi, evlerinin enkazından inşa edilen derme çatma bir sığınakta yaşıyor.
"Geçen yıl ekim ayında ateşkes başladığında savaşın durmasını, suikastların sona ermesini ve yardımların akmasını bekliyorduk" dedi. Hiçbiri gerçekleşmedi.
Kuzey Gazze'deki Beyt Lahiya'dan güneydeki Han Yunus'a yerinden edilen Ne'man Abu Jarad ve ailesi için de ateşkes eve dönüş için net bir yol sunmadı. Beş kızı dahil aile, çadırlarda yaşamaya devam ediyor.
Abu Jarad, "Ateşkes sadece adı var kendisi yok, kağıt üzerinde mürekkep" dedi.
Erken başarı savaşı bitirme umutlarını artırdı
Biden ve Trump yönetimleri altında aylarca süren müzakerelerin ardından varılan 20 maddelik ateşkes anlaşması, büyük askeri operasyonları sona erdirdi ve Hamas'ın savaşı tetikleyen 7 Ekim 2023 saldırısında alınan kalan tüm rehinelerin geri dönmesini sağladı.
Hamas liderliğindeki militanlar o gün yaklaşık 1.200 kişiyi öldürmüş ve 251 kişiyi kaçırmıştı. Gazze Sağlık Bakanlığına göre İsrail, 74.000'den fazla Filistinlinin ölümüne yol açan devasa bir bombardıman ve kara harekatıyla karşılık verdi.
Hamas yönetimindeki hükümetin bir parçası olan bakanlık, ayrıntılı kayıtlar tutuyor ve BM ajansları ile bağımsız uzmanlar tarafından genellikle güvenilir kabul ediliyor. Ölü sayısında sivil ve militan ayrımı yapmasa da kadın ve çocukların ölenlerin yaklaşık yarısını oluşturduğunu belirtiyor.
Anlaşmanın duyurulmasının ardından Trump, Orta Doğu'da yeni bir uyum çağrısında bulundu. Anlaşmayı kutlayan bir zirvede, "Eski anlaşmazlıkları ve acı nefretleri geride bırakmak için hayatımızda bir kez ele geçecek bir fırsatımız var" dedi.
Anlaşma çok daha fazlasını talep ediyordu
Anlaşma, Hamas'ın iktidarı, ateşkesi uygulamakla görevli ve başkanlığını Trump'ın yaptığı yeni bir organ olan Barış Kurulu tarafından denetlenen Filistinli yöneticilerden oluşan bir komiteye devretmesini öngörüyordu.
Militanlar temmuz ayında hükümetlerini resmi olarak feshettiler ancak kamu hizmetlerini yerinde tuttular ve İsrail ordusunun kontrol etmediği Gazze'nin yaklaşık yüzde 40'ında hâkim güç olmaya devam ediyorlar. Bu arada İsrail, yeni Filistin yönetiminin Mısır üzerinden Gazze'ye girmesini engelledi.
Şubat ayında Uluslararası İstikrar Gücü'nün kurulacağı duyuruldu ancak henüz hayata geçirilemedi. En büyük asker katkısını —8.000 asker— taahhüt eden Endonezya, dünyanın dikkatinin İran savaşma kaymasıyla birlikte geçen ilkbaharda bu planları askıya aldı.
Isr