ABD Başkanı Donald Trump yönetimi, Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne (UCM) Cuma günü, eski yargıçlarından birinin Nobel Barış Ödülü'nü kazanmasından saatler sonra yaptırım uygulayarak Washington'ı Avrupalı müttefikleriyle diplomatik bir çatışma rotasına soktu.
Mahkeme bu hamleyi “hukukun üstünlüğüne ve uluslararası yasal düzenin temel temellerine bir saldırı” olarak kınadı ve 125 üye devletini kendisini savunmak için harekete geçmeye çağrıda bulundu.
UCM yaptığı açıklamada, “Mahkeme yalnız duramaz. Kaderi artık onu yaratan devletlerin ellerindedir” diyerek, meselenin hukukun üstünlüğüne dayanan uluslararası düzeni korumakla ilgili olduğunu ekledi.
Açıklamada, “Mahkeme, ağır suçların sayısız kurbanı uğruna, yalnızca yasa ve kanıtlar temelinde hareket ederek, bağımsızlık ve tarafsızlıkla görevini tam olarak yerine getirmeye devam edecektir” denildi.
Hamle; hükümetler, insan hakları aktivistleri ve Birleşmiş Milletler (BM) dahil uluslararası kuruluşlar tarafından geniş çaplı kınamalarla karşılandı.
BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, ABD'nin UCM'ye bir kurum olarak yaptırım uygulama kararını kınadı.
Guterres, bir açıklamasında uluslararası suçlar için hesap verebilirliğin ve kurbanlara adalet sağlanmasının barış, güvenlik, insan hakları ve temel özgürlüklere yönelik küresel taahhüdün merkezinde yer aldığını belirtti.
BM Genel Sekreteri Guterres, mahkemenin ve yetkililerinin bağımsızlığına olan sarsılmaz desteğini yineledi.
Kanada, Danimarka, Almanya, Fransa, İtalya, Japonya, Hollanda ve Birleşik Krallık dışişleri bakanlıkları, yaptırımlara karşı ortak bir bildiri yayımladı.
Almanya Dışişleri Bakanlığı'nın X platformunda paylaştığı bildiride, “UCM'nin kararlı destekçileri olarak, Amerika Birleşik Devletleri tarafından Mahkeme'ye uygulanacak yaptırım duyurusundan duyduğumuz üzüntüyü dile getiriyor ve buna şiddetle karşı çıkıyoruz” denildi.
Bakanlar ayrıca mahkemenin Roma Statüsü kapsamındaki görevini yerine getirmeye devam edebilmesini sağlama yönündeki hazırlıklarını memnuniyetle karşılayarak, çalışmalarına desteklerini yeniden teyit ettiler.
Japonya da mahkemenin arkasında duran bir bildiri yayımlayarak, ABD'nin hamlesine karşı çıkan diğer ülkelere katıldı ve UCM'nin görevini yerine getirme kapasitesine desteğini yineledi.
Belçika yaptırımları kınayarak, “UCM bağımsız bir şekilde faaliyet gösterebilmelidir” dedi ve mahkemenin korunması için Avrupa Birliği'nin Engelleme Tüzüğü'nün (Blocking Statute) devreye sokulması çağrısında bulundu.
İnsan hakları savunucuları; yaptırımların Filistin, Ukrayna, Myanmar ve Sudan'daki hak ihlallerinin kurbanları için adalet arayışını tehlikeye attığını belirterek, bu hamleyi “küresel adalet ve hukukun üstünlüğüne karşı benzeri görülmemiş bir saldırı” olarak nitelendirdi.
Avrupa Birliği dış politika yüksek temsilcisi Kaja Kallas, UCM'yi “uluslararası ceza adaleti sisteminin köşe taşı” olarak tanımladı.
Washington'ın açıklamasının ardından UCM Başkanı Tomoko Akane ile görüştüğünü belirten Kallas, yaptırımların yürürlüğe girmesinden önceki altı aylık sürenin diyalog için bir fırsat sunduğunu ekledi.
Kallas, “AB Mahkemeyi her zaman desteklemiştir ve AB, hayati çalışmalarını sürdürebilmesini sağlamak için seçeneklere sahiptir” diyerek UCM'yi korumanın bir AB önceliği olmaya devam ettiğini sözlerine ekledi.
Birleşik Krallık Dışişleri, Milletler Commonwealth ve Kalkınma İşleri Bakanı da X'te yaptığı paylaşımda yaptırımları kınayarak şunları kaydetti: “Birleşik Krallık Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin yanındadır ve Mahkeme'ye uygulanan yaptırımlara şiddetle karşı çıkma konusunda ortaklarımızla birlikte omuz omuza duruyoruz.
“UCM'nin en korkunç uluslararası suçları işleyenleri sorumlu tutan kritik çalışmalarına devam etmesine izin verilmelidir”