İran ve ABD: Bir Ekim Sürprizi mi? Asharq Al-Awsat, Londra, 26 Eylül
“Ekim sürprizi”, Kasım ayında yapılan Amerikan seçimlerinin sonucunu etkileme kapasitesine sahip dış müdahaleler için kullanılan bir kod ifade haline gelmiştir. Terim, 1970'lerin sonlarında başkan Jimmy Carter yönetiminde İran işleri danışmanı olarak görev yapan eski bir CIA analisti olan Gary Sick tarafından türetilmiştir.
Daha sonra teorisi hakkında bir kitap yazan Sick'e göre Carter, Ronald Reagan'ın kampanyasından gelen vaatler karşılığında Cumhuriyetçi Parti ile yapılan gizli bir anlaşmanın parçası olarak İslam Cumhuriyeti'nin Tahran'da tutulan Amerikan diplomatlarının serbest bırakılmasını geciktirmesi nedeniyle Kasım 1980 başkanlık seçimlerini kaybetmiştir. Böyle bir anlaşmanın olduğuna dair hiçbir kanıt asla ortaya çıkmamıştır, ancak rehineler gerçekten de yalnızca Reagan'ın göreve başladığı gün serbest bırakılmıştır.
Gecikme şüpheli görünüyordu çünkü Carter, rehinelerin serbest bırakılması konusunda İran'ın din adamlarıyla çoktan müzakere yapmış ve onların tüm taleplerini, özellikle de rehine eylemcilerini veya arkasındakileri kovuşturmama taahhüdünü kabul etmişti.
İlginçtir ki, 2009 yılında, ABD'nin seçilmiş demokrat başkanı Barack Obama'nın kendilerine destek vereceği umuduyla -Carter'ın Şubat 1979'da şaha karşı yaptığı gibi- pro-Amerikan İslamcı politikacılar ve din adamlarından oluşan bir ittifak Tahran'da halk ayaklanmasını körüklediğinde, bir “Ekim sürprizi” tam tersi yönde çalışmıştır. Obama'nın, vahşice bastırılan protestoculara sempati duymaktan bile kaçınması onları hayal kırıklığına uğratmıştır.
Geçtiğimiz hafta veya civarında, bu ifade yaklaşan ABD ara seçimleri ile bağlantılı olarak yeniden su yüzüne çıktı. Bir teoriye göre, Tahran'daki geriye kalan Humeynici klik, belki de benzin fiyatlarının fırlamasına neden olan İran'ın komşularına yönelik yeni bir saldırı dalgası aracılığıyla, ABD Başkanı Donald Trump'ın sandıkta ezici bir yenilgiye uğramasını sağlamak için tasarlanmış bir sürpriz kurgulayabilir.
Bir başka olasılık da klikin Trump'ın kendi senaryosunu takip etmesi ve Grönland üzerinden iddia ettiği zafere bir yenisini daha ekleyerek ona başka hayali bir “büyük zafer” sunmak suretiyle onu yatıştırması olabilir. Trump, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nda yaptığı konuşmada İran'ı yok etme tehdidini yinelemiş, ancak daha sonra Amerikalı yetkililerin İranlı liderlerle "çok iyi" üç saatlik bir toplantı yaptığını ve "çok yakın bir gelecekte" başka bir toplantının planlandığını iddia etmiştir.
Askeri tarihçi Victor Davis Hanson başka bir olasılık sunuyor: Trump, İran'a karşı eskisinden bile daha büyük bir adım atmaya karar vererek Tahran liderlerini koulsuz teslimiyete zorlayabilir ve böylece 3 Kasım seçimlerinde Cumhuriyetçilere yardımcı olabilir.
Başka bir senaryoda Hanson, “Ekim sürprizi”nin, Amerika Birleşik Devletleri ile barış arayan yeni bir yönetim ekibini işbaşına getirmeyi amaçlayan İran genelinde büyük bir ayaklanma olabileceğini öne sürüyor.
Özellikle İsrail medyasında tartışılan ve Hanson tarafından desteklenen bir başka olasılık da Irak merkezli Kürt militanların İran'ın batı vilayetlerini işgal etmesidir. Böyle bir olay İran'ın askeri teşkilatını sarsabilir, ülkenin topraklarını savunma acizliğini gözler önüne serebilir ve belki de halk devriminin ilk kıvılcımını sağlayabilir.
Tüm bu “Ekim sürprizi” teorilerinin sorunu, seçim bittiğinde durmaları ve sonrasında ne geleceği konusunda çok az düşünceye yer vermeleridir.
Orijinal Ekim sürprizi Reagan'ın başkanlığı kazanmasına yardımcı olmuş olabilir, ancak İran bundan ne kazandı? İki Cumhuriyetçi başkan Reagan ve George H.W. Bush yönetiminde on iki yıllık düşmanlık ve ayrıca Nisan 1988'de İran ile [metin burada kesilmektedir]