Geçtiğimiz ay Devlet Başkanı Şi Cinping, yedi yıl aradan sonraki ilk ziyaretiyle BRICS zirvesine katılmak üzere Yeni Delhi'ye gitti. Zirvenin kulislerinde Şi ve Hindistan Başbakanı Narendra Modi, karşılıklı fayda sağlamak amacıyla açık ağırlıklı yapay zekadan (AI) yararlanmak gibi ortak ilgi alanlarını inceleyen derinlemesine bir sohbet gerçekleştirdiler.
Buna rağmen, bu iyimser sinyaller kısa sürede birbiri ardına gelen olumsuz manşetler arasında kaybolup gitti. Yakın tarihli bir haber, Çin'in imalat sektörünün Hindistan'ı gölgede bırakmasıyla iki ülke arasındaki "asimetrik" ilişkiye karşı uyarıda bulunuyordu. Bir başka haber ise Delhi'nin, yoğun bir şekilde tartışmalı Fiili Kontrol Hattı yakınında yer alan Ladakh'taki 28 bölgenin adını değiştirdiğini bildirdi.
Çin-Hindistan ilişkilerinin sıkı gözlemcileri için bu tür dinamikler kesinlikle yeni bir olgu değil. En üst düzey liderlikten gelen olumlu güvenceler memnuniyetle karşılanmakla birlikte, bunların politika düzeyine yansıması zaman alıyor. Öte yandan, özellikle toprak iddialarıyla ilgili olarak bağların ısınmasının önünde pek çok engel bulunuyor.
Konuya vakıf paydaşlarla yapılan görüşmeler, stratejik çerçevelerde büyük bir eşitsizlik olduğunu ortaya koyuyor. Çin liderliği sınır sorununu ikili ilişkinin bir kenara bırakılabilecek diğer birkaç boyutundan biri olarak görürken, Hintli liderler sınır sorununu Çin ile yapılan müzakerelerde en öncelikli konu olarak görüyor.
Bu temel farklılıklar göz önüne alındığında, son yıllarda Şanghay İşbirliği Örgütü ve yükselen ekonomilerden oluşan BRICS bloğunun zirveleri devam eden yumuşamanın yolunu açmış olsa da, iki ülkenin bürokratik aygıtları arasında hâlâ önemli bir güvensizlik bulunmaktadır.
Bu güvensizlik, özellikle 2020 Galvan Vadisi çatışmalarından bu yana daha geniş kamuoyu tarafından da yansıtılmaktadır. 2024 yılında yapılan bir anket, ankete katılan şehirli gençlerin yüzde 89'unun Çin ile yaşanan sınır çatışmasını Hindistan'ın dış politikasındaki en büyük zorluk olarak gördüğünü ortaya koydu. Bir yıl önceki bir Tsinghua anketi ise Çinli katılımcıların yüzde 50'sinden fazlasının Hindistan'a karşı olumsuz bir bakış açısına sahip olduğunu ortaya koymuştu.
Kovid-19 pandemisi sırasında insanlar arası alışverişlerin fiilen dondurulması ve iki ülke arasındaki doğrudan uçuşların beş yıllığına askıya alınması duruma yardımcı olmadı. Vize kısıtlamaları, akademisyenlerin ve öğrencilerin birbirlerini yakından incelemelerini son derece zorlaştırdı. Ultra milliyetçi propaganda ateşe körükle gitti ve zararsız olmayan stereotipleri körükledi.
İşlerin böyle gitmesi gerekmiyor. Bu yıl Delhi'yi iki kez ziyaret etme zevkini yaşadım: Mart ayında Raisina Diyaloğu ve Ekim ayında Kautilya Ekonomi Zirvesi için. Her iki vesileyle de Jawaharlal Nehru Üniversitesi'ni ziyaret ettim ve burada Çin'in yapay zekayı nasıl ele aldığından içe kapanmaya kadar çeşitli konularda bilgili, gelecek vadeden Çin akademisyenleriyle görüş alışverişinde bulundum. Nisan ayında Hong Kong'a geldiler.
Konuşmalarımız sırasında bana malum oldu ki proaktif güven inşası zamandan fazlasını gerektirir; küçük, kanıtlanabilir adımlarla başlamayı talep eder. Üç önerim var.
Birincisi, vize kısıtlamalarının ve seyahat engellerinin karşılıklı olarak azaltılması yoluyla insanlar arası alışverişler desteklenmelidir. Delhi, turist ve konferans e-vizelerini yeniden başlatabilir ve Hint pasaportu sahipleri için Hong Kong'un 14 günlük vizesiz girişini yansıtacak şekilde Hong Kong pasaportu sahiplerine daha uzun süreli, çok girişli vizeler verebilir. Ana kara ve Hong Kong pasaportlarının ayrı olduğu göz önüne alındığında, bunun Hindistan güvenlik soruşturma sistemini boğacağından endişe etmeye gerek yoktur.
Aynı zamanda Pekin, Hintli gazeteciler üzerindeki katı kısıtlamaları hafifletmelidir. Her iki taraf da gerginlikler patlak verse bile bunu kabul etmelidir