CALI, Kolombiya.- Dinozorlar bir teşhir rafında duruyor. 29 tane varlar. Bunların 23'ü minik plastik ayakları üzerinde dik bir şekilde kendi bölmelerinde durmaya devam ediyor. Ağzı açık bir T-Rex, uzun boyunlu biri, sırtında plakaları olan bir diğer oyuncak; herhangi bir oyuncak dükkânından alınabilecek ve bir çocuğun yetişkinlerin neredeyse hiçbir şeye göstermediği bir ciddiyetle sıraya dizdiği türden oyuncaklar. Hiçbiri düşmedi. Bu, bir çocuğun yatak odasının görüntüsü. İkinci kattaki odasının artık bir duvarı kalmadığı için görebildiğimiz bir kartpostal. Deprem duvarı alıp götürmüş ve Cali'nin yıkmak zorunda kalacağı ikiye bölünmüş bir binada, bir oyuncak bebek evi gibi sokağa açık bırakmış. Oyuncaklar ise sağlam.
10 Ağustos Pazartesi günü saat 07.34'te Chocó'daki San José del Palmar'da, yerin yaklaşık 100 kilometre derinliğinde yer sarsılmaya başladı. Bu, Kolombiya'da yüzyılın başından bu yana kaydedilen en şiddetli sismik olay olan 7,4 büyüklüğünde bir depremdi. Ülkenin batısını doğrudan vurdu: Pereira, Manizales, Quibdó, Armenia. Depremin merkez üssü dağ silsilesinin diğer tarafındaydı ancak en çok ölü'nün olduğu şehir 154 kişiyle Cali oldu. Kızıl Haç'ın bağışlarını teslim etmek üzere Solidaire sivil toplum kuruluşunun kurucusu Enrique Piñeyro ile birlikte, bundan neredeyse bir ay sonra, 7 Eylül'de şehre vardık.
Birkaç hafta önce Venezuela'nın La Guaira kentinde olduğu gibi, bazı binalar içlerinde ailelerle birlikte saniyeler içinde çöktü. Sokaklar enkazla, siren sesleriyle ve elleriyle yakınlarını arayan insanlarla doldu. İnsan, böylesi bir sürede bir şehrin artık başka bir aşamada olduğunu, parçaları topladığını, onarım yaptığını hayal ediyor. Ama hayır. Cali hâlâ parça parça yıkılıyor.
Cali'de insanın kafasını ilk karıştıran şey rastlantısallık. Her şeyi kaybedenlerle kaybetmeyenleri ayıran net bir çizgi, yerle bir olmuş bir bölge ile güvenli bir bölge yok. Pencereleri sağlam ve balkonda çamaşırları asılı duran ayakta bir bina var ve hemen yanında artık var olmayan bir başka bina. Aynı mahalle, aynı sokak, saat 07.34'teki aynı sarsıntı. Bir tarafta marketten alışveriş yapan insanlarla dokunulmamış bir bölge, hemen yanında kimin bildiği ne sayesinde ayakta duran, şeritlerle çevrili eğik bir bina.
Biri içindeki ailelerle birlikte çökerken, diğeri herhangi bir Pazartesi sabahı gibi uyanmıştı. Los Cámbulos veya Pampalinda'yı gezip dolaşmak, kimsenin oynamayı seçmediği bir piyango biletinde yürümek gibi. Bu, dinozor rafındaki saçmalığın aynısı, ancak şehir ölçeğinde: Ayakta kalanlar ve kalmayanlar rastgele dağıtılmış gibi görünüyor.
Ve tüm haritaya bakıldığında bu rastlantısallık daha da büyüyor. Merkez üssü dağ silsilesinin diğer tarafındaki Chocó'daydı. Merkezden daha uzakta olan Cali, ülkedeki en çok ölü'nün olduğu şehir oldu. Sismik etkisi benzer olan Armenia'da ise kimse ölmedi. Toprak herkes için aşağı yukarı aynı şekilde sallandı. Soru, felaketin neden herkes için aynı şekilde yıkıcı olmadığından ibaret. Ve işte o noktada adaletsizlik rastlantı gibi görünmekten çıkıyor. Vardığımız gün bir bina daha yıkılmıştı. Bu kez belediyenin kararıyla. Bir depremden sonra yeniden inşa aşamasına gelinene kadar aylarca, hatta yıllarca süren bir yıkım süreci yaşanıyor. Oraya vardığımızda, uzmanların devletle birlikte yaptığı hesaplamalar, tamamen yıkılması gereken en az 765 yapı olduğunu ortaya koyuyordu.
Yıkılan her bina aynı soruyu beraberinde getiriyor: Neden bu bina yıkıldı da yanındaki yıkılmadı? Kolombiya 1984 yılından beri sismik dayanıklı yapı yönetmeliğine sahip. Yıkılanların bir kısmı bu kuraldan öncesine ait ya da 80'ler ile 2000'ler arasında, Cali kartelinin yıllarında, kısmen plansız bir şekilde hızla inşa edilmiş yapılar.