Nobel Barış Ödülü'nün açıklanmasından birkaç saat sonra, ABD Başkanı Donald Trump yönetimi Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne (ICC) yaptırım uyguladı. Cuma (9 Ekim) günü alınan bu adımın, ABD ile Avrupalı müttefikler arasındaki diplomatik gerilimi daha da artırması bekleniyor.
Reuters haber ajansının özel bir haberine göre, Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin eski hâkimi ve Güney Afrikalı hukuk uzmanı Navi Pillay Nobel Barış Ödülü'ne layık görüldü. Haberde, bu ödülün Pillay'a uluslararası ceza yargılamasına katkılarından dolayı verildiği belirtildi. Pillay, 2003-2008 yılları arasında ICC Temyiz Dairesi'nde hâkim olarak görev yapmıştı.
Trump yönetimi uzun süredir Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne karşı çıkıyordu. Washington daha önce de mahkemenin savcı ve hâkimlerine yaptırım uygulamıştı. Bu kez ise mahkemeyle çalışan çeşitli kurumlar da ABD'nin yaptırım kapsamına girebilir.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio yaptığı açıklamada, ICC'ye ABD vatandaşlarını yargılama fırsatı verilmeyeceğini belirtti. Mahkemeye yaptırım uygulanmasının gerekçesi olarak bu durum gösterildi. Rubio'nun ifadesine göre bu adımın amacı, ICC ile iş yapmayı durdurarak mahkemenin mal varlıklarını ve faaliyet yürütme kapasitesini sınırlamak.
Reuters'ın haberine göre ABD, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve diğer ülkeyi yetkilileri hakkında ICC tarafından tutuklama emri çıkarılmasından ötürü uzun süredir öfkeliydi. Washington ayrıca mahkemenin Afganistan'daki Amerikan askerlerinin faaliyetleriyle ilgili soruşturmasına da itiraz etmişti. ICC daha sonra bu soruşturmayı kapatmıştı.
2002 yılında kurulan Uluslararası Ceza Mahkemesi; savaş suçları, insanlığa karşı suçlar ve soykırım gibi ağır suçları yargılamaktadır. Mahkemenin 125 üye devleti bulunmaktadır. Avrupa Birliği'nin tüm üye ülkeleri ile ABD ve Türkiye hariç tüm NATO üyesi ülkeler bu mahkemenin üyesidir.
Mahkemenin merkezi Hollanda'nın Lahey şehrinde bulunmaktadır. Bu nedenle ABD yaptırımlarının yürürlüğe girmesinin Avrupa ülkeleri ve kurumları üzerinde de etkiler doğurabileceği endişesi yaşanmaktadır.
Marco Rubio, ABD'nin endişelerini gidermesi için ICC'ye ve üye devletlere fırsat tanınmasına rağmen sorunların çözülmediğini söyledi. Rubio'nun ifadesine göre, ICC'nin ABD için tehdit olarak görülen faaliyetlerini durdurması gerekmektedir; aksi takdirde mahkemenin faaliyetlerinin sonlandırılmasına yönelik adımlar atılacak.
Yaptırımların ayrıntılı şartları açıklanmamış olsa da, üst düzey bir ABD Dışişleri Bakanlığı yetkilisi Reuters'a yaptığı açıklamada, ABD Hazine Bakanlığı'nın bazı faaliyetler için lisans verebileceğini belirtti. Bu sayede yaptırım kapsamına giren belirli işlem veya faaliyetlerde geçici muafiyet elde edilmesi mümkün olabilir.
Genellikle ABD'nin uyguladığı yaptırımlar nedeniyle ülkedeki kurumlar, ilgili kuruluşla ticareti veya iş birliğini kesmek zorunda kalabilmektedir. Bu durum; bankacılık işlemleri, sigorta hizmetleri ve yazılım kullanımı gibi kritik faaliyetlerin aksaması riskini beraberinde getirmektedir.
Haberde, ICC'nin aylardır bu tür durumlarla başa çıkabilmek için hazırlık yaptığı belirtildi. Bu kapsamda Microsoft yazılımlarına alternatif olarak açık kaynaklı yazılımların kullanılması yönünde adımlar atıldı. Aynı zamanda bankacılık ve sağlık sigortası alanında alternatif sistemler oluşturulmaya çalışılıyor.
Mahkeme Sicil Müdürü Osvaldo Zavala Giler, Avrupa Birliği'ne üye devletlere, ABD yaptırımlarının sınır aşan etkilerine karşı koruma sağlayacak "engelleme mekanizmaları" (blocking regulations) devreye sokmaları için hazırlık yapma çağrısında bulundu.
Nobel Barış Ödülü'nün açıklandığı sırada komite, uluslararası hukuk ve adalet kurumlarının siyasi saldırılara maruz kaldığı dönemlerde bu tür tanınırlıkların özel bir önem taşıdığını ifade etti.
Komitenin açıklamasına göre, savaş suçlularının hesap vermesini sağlamak ve mağdurların adalet arayışını güvence altına almak, barış dolu bir dünyanın tesis edilmesinin ön koşullarından biridir.
ABD'nin ICC'ye yönelik yeni yaptırımları bu nedenle...