Dünyanın üst üste dokuz yıldır en mutlu ülkesi seçilen Finlandiya'da huzursuz bir hava hakim. Normalden daha soğuk bir kış kapıda ve bununla birlikte yılların en sert kemer sıkma bütçesi de geliyor.
Nisan ayında yapılacak seçimler yaklaşırken, tartışma artık ne kadar kesinti yapılacağı değil; hangi hizmetlerin, sosyal hakların ve emekli maaşlarının en büyük kesintilerle karşı karşıya kalacağı üzerine yürüyor.
Finlandiya'nın borç ve açık seviyeleri, bir bankacılık krizinin ve önemli bir ihracat ortağı olan Sovyet İttifakı'nın çöküşünün bu İskandinav ülkesini kendi Büyük Buhranı'na sürüklediği 1990'lardan bu yana en kötü durumunda.
Geçtiğimiz ay Finlandiya Ulusal İstatistik Kurumu, ulusal borcun ikinci çeyrekte gayri safi yurtiçi hasılanın (GSYH) %90,3'üne ulaştığını doğruladı. Pandemiden önce bu rakam %65 civarındaydı.
Doğudaki sorunlar yine bu durumun bir parçası. Finlandiya, Rusya'nın Ukrayna'yı tam kapsamlı işgalinden bir yıl sonra NATO'ya katılmasıyla savunma harcamalarını artırdı. Enerjisinin yaklaşık üçte biri için Moskova'ya güvenen Helsinki, diğer tedarikçilere geçerken çok daha yüksek maliyetlerle de karşı karşıya kaldı.
Finlandiya hükümeti, kısmen yaşlanan nüfus ve yavaşlayan ekonomik büyüme nedeniyle 2008/2009 küresel finans krizinden bu yana kazandığından fazlasını harcadı. Geçtiğimiz ay Devlet Hazinesi, mali açığın 2026 yılında GSYH'nin %4,2'sine ulaşacağını öngördü.
Brüksel, Avrupa Birliği kurallarının üye devletlerin GSYH'nin %3'ünün altında kalmasını zorunlu kılması nedeniyle Helsinki'ye borçlanma açığını kapatması için baskı yapıyor. Ocak ayında Avrupa Konseyi aşırı açık prosedürünü başlattı ve Finlandiya'ya istenen hedefe ulaşması için 2028 sonuna kadar süre verdi.
Haziran 2023'te göreve gelen Başbakan Petteri Orpo hükümeti, bu parlamenter dönemde yaklaşık 9 milyar euro (10,1 milyar dolar) tasarruf etmeyi hedefleyeceğini söyledi. Ancak ekonomistler, sonraki seçimi kim kazanırsa kazansın çok daha derin kesintiler yapmak zorunda kalacağı konusunda uyarıyor.
Finlandiya Bankası para politikası ve araştırma departmanı danışmanı Jarkko Kivisto, DW'ye yaptığı açıklamada, "Şu anda tahmin edilen miktarlar 8 ila 11 milyar euro arasında değişiyor" dedi.
Bu yılın başlarında, bir parti hariç tüm siyasi partiler, bir sonraki hükümetin ülkenin açığını 2031 yılına kadar GSYH'nin yaklaşık %2'sine düşürmeyi taahhüt edeceği bir borç frenini destekleme konusunda uzlaştı.
Şu ana kadar Orpo'nun merkez sağ Ulusal Koalisyon Partisi, ikinci bir dönem kazanması halinde 9 milyar euro'luk ek kesinti sözü veren tek parti konumunda. Orpo, sağlık, sosyal bakım ve refah alanlarında yapılacak ek tasarrufların yanı sıra, mevcut ödemeleri düşürmeden kıdem tazminatı ve emeklilik haklarını da hedeflemeyi planlıyor.
Sosyal Demokratlar reformları harcama kesintileri ve vergi artışları arasında paylaştırmayı planlarken, Orpo hedefine vergi artırmadan ulaşmayı planlıyor; bu da kamu hizmetlerinin faturayı ödeyeceği anlamına geliyor.
Ancak Kivisto, "Açık o kadar büyük ki hem vergi artışlarını hem de harcama kesintilerini içeren bir paket gerektirirdi" uyarısında bulundu.
Finlandiya'nın yoksulluk riski altındaki oran AB ortalamasından düşük olsa da işsizlik bloğun diğer tüm yerlerinden daha yüksek. Eurostat'ın verilerine göre, ağustos ayında Finlandiya'nın toplam işsizliği İspanya'nın %10'luk oranının hemen üzerinde %10,3 olarak gerçekleşti. Genç işsizliği ise %15,4'lük AB ortalamasına karşılık %23,3'e ulaştı.
Finlandiya Yeni Ekonomik Analiz Merkezi direktörü Lauri Holappa, hanehalkı harcamalarının halihazırda düşmesiyle birlikte, yeni bir kemer sıkma dalgasının yerel ekonomi için sert bir darbe olacağı konusunda uyarıda bulundu.
Nüfusun dörtte birinden fazlası kamu sektöründe çalıştığı için, eğer bu çalışanlar işten çıkarılma tehlikesiyle karşı karşıya kalırsa tasarruf oranı artacak ve özel harcamalar düşecek.