Eski BM insan hakları şefi ve Uluslararası Adalet Divanı yargıcı Navi Pillay, 2026 Nobel Barış Ödülü'ne layık görüldü.
Nobel komitesi, Güney Afrikalı yargıcın "barışı ve uluslararası hukuku teşvik etme çabalarıyla" daha kapsamlı bir küresel hukuk düzeninin önünü açtığını belirtti.
85 yaşındaki Pillay, onlarca süren kariyeri boyunca Ruanda, Myanmar ve Gazze dahil olmak üzere insan hakları ihlalleri iddialarını ele alan üst düzey çalışmalarda yer aldı.
Erken dönem çalışmaları arasında Güney Afrika'da apartheid karşıtı aktivistleri savunmak yer alan Pillay, Cuma günü Nelson Mandela ve Başpiskopos Desmond Tutu'nun ardından ülkenin beşinci Barış Ödülü sahibi oldu.
Norveç Nobel Komitesi Başkanı Jørgen Watne Frydnes, Pillay'ın çalışmalarının "savaş suçlarının, insanlığa karşı suçların ve soykırımın kovuşturulmasını sağlamada hayati önem taşıdığını" söyledi.
Frydnes, "Navi Pillay'ın evrensel hukuk ilkelerine olan bağlılığı ve sağlam ahlaki pusulası, uzun kariyeri boyunca değişmemiştir" dedi.
Frydnes, "Dünyanın uzun süredir gördüğünden çok daha fazla savaş ve çatışma içeren varoluşsal zorluklarla karşı karşıya olduğu bir dönemde, uluslararası hukuk artık barış ve güvenliğin sadece bir tamamlayıcısı değildir. O, mutlak bir zorunluluktur" ifadelerini kullandı.
Frydnes, komitenin Pillay'a kazandığını önceden bildiremediğini belirterek, "Bu yüzden ona mesajım 'eğer Norveç'ten bir numara aradığını görürseniz, lütfen telefonu açın' olurdu" dedi.
Kısa süre sonra habere tepki gösteren Pillay, "Bu bir şaka olmalı" diyerek kendisini alkışlamak için toplananlara teşekkür etti.
Şaka yoluyla, "Biraz daha alkışlarsanız bu ödülü Trump ile paylaşabilirim" dedi. Geçen yılın kazanı, Venezuelalı muhalefet lideri María Corina Machado, ocak ayında madalyasını ABD başkanına "özgürlüğümüze olan eşsiz bağlılığının bir takdiri olarak" vermişti.
Navanethem "Navi" Pillay, apartheid döneminde Durban'ın yoksul bir Hint mahallesinde bir otobüs şoförünün kızı olarak Güney Afrika'da büyüdü.
1967'de Natal Eyaleti'nde bir hukuk bürosu kuran ilk kadın olan Pillay, daha sonra ülkenin yüksek mahkemesine atanan ilk beyaz olmayan kadın oldu.
Pillay, 800.000 kişinin öldürüldüğü 1994 soykırımına odaklanan BM destekli Ruanda Uluslararası Ceza Mahkemesi'nde dört yılı başkanlık olmak üzere yargıç olarak görev yaptı.
2021-2025 yılları arasında, BM İnsan Hakları Konseyi tarafından uluslararası hukukun ihlal edildiği iddialarını soruşturmak üzere kurulan bir gerçekleri araştırma organı olan İşgal Altındaki Filistin Toprakları Üzerindeki BM Bağımsız Uluslararası Soruşturma Komisyonu'na başkanlık etti.
Komisyon, İsrail'in Gazze'de soykırım eylemlerinde bulunduğunu ve İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile eski savunma bakanı Yoav Gallant'ın konuşma ve açıklamalarında "soykırım işlemeye teşvik ettiğini" sonuçuna varmıştı.
Üç üyeli uzman paneli resmi olarak BM'yi temsil etmiyordu ve yasal yetkisi yoktu. İsrail bulguları reddetti ve komisyonun üç üyesini "Hamas'ın vekilleri" olarak hizmet etmekle suçladı.
Panel daha önce Hamas ve diğer Filistinli silahlı grupların, yaklaşık 1.200 kişinin öldürüldüğü ve 251 kişinin rehin alındığı 7 Ekim 2023'te savaş suçları ve uluslararası hukukun diğer ağır ihlallerini işlediği soncuna varmıştı. Aynı rapor İsrail'i de savaş suçlarıyla suçlamıştı.
Pillay'ın ödül almasına Cuma günü tepki gösteren İsrail Dışişleri Bakanlığı, bunun "İsrail karşıtı nefreti ve önyargıyı meşrulaştırmak için bir ödülün garip bir şekilde silahlandırılması" anlamına geldiğini belirtti.
Bakanlık yaptığı açıklamada, "Onun... rolü..." ifadelerine yer verdi.