Bize genellikle Rig Veda'nın yaklaşık 30 Rişika'ya yani kadın rişiye sahip olduğu söylenir. Lopamudra, Juhu, Shraddha, Ghosha, Apala, Vishvavara ve Şaçi gibi isimler, kadınların da tıpkı erkekler gibi Vedik ilahileri bestelediğinin kanıtı olarak sunulur. Özellikle antik dünyada toplumsal cinsiyet eşitliğine örnekler aradığımız günümüzde bu cazip bir fikirdir. Ancak tarih pek de bu kadar elverişli değildir.
Rig Veda kesinlikle kadınları barındırır. Kadınlar konuşur. Tanrıçalar konuşur. Eşler kocalarıyla konuşur. Kadınlar arzu, öfke, kıskançlık ve keder ifade eder. Fakat bir şiirde konuşan bir kadın, o şiiri mutlaka bir kadının bestelediği anlamına gelmez. Bu kafa karışıklığı nereden kaynaklanıyor? Kafa karışıklığının büyük kısmı, Vedik geleneğine eklenen geleneksel indeks olan Anukramani'den gelmektedir. Bu tür indeksler, Brahmanların ilahilere kolayca erişmesini sağlamak amacıyla Vedik mantralarından neredeyse bin yıl sonra, MÖ 100 civarında derlenmiştir.
Anukramani'nin en ünlüsü, Katyayana'ya atfedilen Sarvanukramani'dir. Bu eser, her ilahiyle ilişkili olan rishiyi, tanrıyı ve ölçüyü tanımlar. İndeks bize daha sonraki Vedik bilginlerinin eski ilahileri nasıl anladığını söyler. Tarihsel olarak bunları kimin bestelediğini mutlaka söylemez.
Geleneksel olarak Rig Veda 5.28'in kadın rişisi olarak tanımlanan Vishvavara Atreyi'yi ele alalım. 'Vishvavara' kelimesi ilahide geçer, ancak bir sıfat işlevi de görebilir. Bu nedenle bazı modern filologlar, Vishvavara'nın gerçekten de kadın bir şairin tarihsel adı olup olmadığını sorgulamışlardır. Sonraki gelenek, ilahide bulunan bir kelimeyi onun sözde bestecisinin adına dönüştürmüş olabilir. Ayrıca Okuyun | Devdutt ile Sanat ve Kültür | BR Ambedkar Budizm'i toplumsal eşitlik hareketine nasıl dönüştürdü
Rig Veda 10.109 ile ilişkilendirilen Juhu Brahmajaya ise daha da tuhaf bir vakadır. Juhu, kurban sırasında içine sade yağ (ghee) dökülen ritüel kepçesidir. Brahmajaya ise bir Brahman'ın karısı anlamına gelir. Yine de bu kelimeler nihayetinde geleneksel indeks içerisindeki bir yazarın kimliğinin parçası haline gelmiştir. Kurban ücreti olan Dakshina; inanç veya güven anlamına gelen Shraddha ve konuşma anlamına gelen Vac ile de aynı süreç görülebilir. Bütün bunlar dişil kelimelerdir. Ayrıca dişil varlıklar olarak kişiselleştirilebilirler. Bu nedenle sonraki gelenek onları belirli ilahilerle ilişkili dişil rişiler olarak ele alır.
Tanrıçalar ve mitolojik varlıklar listeye girdiğinde ne olur?
Tanrıçalar ve mitolojik varlıklar listeye girdiğinde sorun daha da belirginleşiyor. Aditi, Indrani, Urvashi, Yami ve Surya konuşmacı olarak ortaya çıkar. İndra'nın ilahi dişi köpeği Sarama, Panilerle yaptığı ünlü diyalogda konuşur. Yılan kraliçe Sarparajni de geleneksel listelerde yer alır. Eğer her dişi konuşmacı kadın bir şair olarak hesaba katılırsa, şiirin içindeki karakteri şiiri yaratan kişiyle karıştırmış oluruz.
Modern bir oyun düşünün. Shakespeare, Romeo ve Juliet'teki İngiliz edebiyatının en unutulmaz konuşmalarından bazılarını Juliet'e verir. Bu durum Juliet'i Romeo ve Juliet'in yazarı yapmaz. Erkek bir oyun yazarı kadın sesi yaratabilir. Benzer şekilde, kadın bir yazar da erkek sesi yaratabilir. Rig Veda'nın diyalog ilahilerini incelediğimizde bu durum önem kazanır. Lopamudra, Rig Veda 1.179'da Agastya ile konuşur ve cinsel arzusunu açıkça dile getirir. Yami, Rig Veda 10.10'da kardeşi Yama'yı sevgilisi olmaya ikna etmeye çalışır. Apala, Rig Veda 8.91'de bedeninden ve İndra ile karşılaşmasından bahseder. Ghosha, Aşvinlere hitap eden ilahilerle ilişkilendirilir. Bunlar güçlü kadın sesleridir. Ancak bir şiir içindeki güçlü kadın sesi, kadın yazarlığın kanıtı değildir. Mutlaka Okuyun | Devdutt ile Sanat ve Kültür