Vladimir Putin'in 24 Şubat 2022'de Ukrayna'da "özel bir askerî operasyon" duyurmasından saatler sonra, Rus birlikleri Nastya Podorozhnya'nın ailesinin evine yakın olan Kyiv'in Antonov Havalimanı'na saldırmaya başladı.
Nastya o sırada 24 yaşındaydı ve Jagiellonian Üniversitesi'nden yeni mezun olarak komşu Polonya'nın Kraków şehrinde yaşıyordu.
Ukrayna'dan gelen haberlerle alarma geçen ve ilerleyen günlerde yaşanacaklardan korkan Nastya, ailesiyle birlikte olmak ve kız kardeşi ile üç çocuğunun Polonya sınırını geçip güvenliğe ulaşmasına yardım etmek için işgalden iki gün önce Ukrayna'ya geri koştu.
Nastya, Polonya'da yaşama deneyimini — nasıl doktor randevusu alınacağını veya basitçe tramvay bileti alınacağını — ülkede akın akın gelen çoğunluğu kadın ve çocuklara yardım etmek için kullanabileceğini fark etti.
Polonyalılar sınırda yardım ve yiyecek sunuyordu, ancak bazı kişiler savunmasız gelenlerden yararlanmaya çalışıyordu.
İnsan ticaretiyle mücadele eden aktivistlerle konuştuğunu belirten Nastya, DW'ye Kraków'un merkezinde ev içi şiddet veya insan ticaretinden kaçan savunmasız kadın mültecilere sığınma sağlamak için kuruluşunun kullandığı iki odalı bir dairede şunları söyledi: "İşgalden sonraki ilk haftalarda sınırda yaşananların, insan tacirleri için Noel, Paskalya ve doğum günlerinin bir arada yaşanması gibi olduğunu söylediler çünkü insanlar gönüllülere çok kolay güveniyorlardı."
Adını Nastya'nın en küçük yeğeninden alan Martynka adlı kuruluş, aynı zamanda bir yardım hattı da işletiyor. Mart 2022'den bu yana 5.000'den fazla yardım talebi alan kuruluş, artık her ay yaklaşık yüz talep alıyor.
Küçük ekibi, dört dilde psikolojik ve ahlaki desteğin yanı sıra hukuki yardım ve danışmanlık da sağlıyor.
Nastya, uzun süre kendileriyle birlikte yaşayan çok genç bir kadın hakkında şunları söyledi: "Tam teşekküllü işgalden kaçarken bir ergen olarak tanıştığı erkek arkadaşı tarafından uyuşturulan ve yıllar süren ilişkinin ardından adamın onu uyuşturup diğer insanlara cinsel ilişki için sattığını öğrenen genç bir kadın bizimle kaldı."
Nastya, yardım etme konusunda kısmen kendi yaşadığı travmatik bir deneyim nedeniyle motive olduğunu söyledi. Kraków'da okurken, Ukraynalı bir erkek yurdunun dışında kendisine tecavüz etmeye çalışmıştı.
Polisin şüpheliyi serbest bırakmadan önce gözaltına aldığı uzun ve zorlu bir yasal sürecin ardından, adam nihayet Nastya'nın beden bütünlüğünü ihlal etmekten suçlu bulundu ve hakkında uzaklaştırma kararı çıkarıldı.
Nastya sözlerini şöyle sürdürdü: "Bu korkunç, travmatik deneyim bana sadece korkunç bir TSSB (Travma Sonrası Stres Bozukluğu) kazandırmakla kalmadı - ki bu daha sonra TSSB'den kurtulanlarla empati kurmama ve onları anlamama bir şekilde yardımcı oldu - aynı zamanda beni adalet sistemi ve hayatta kalanlara nasıl davranıldığıyla da yüzleştirdi."
2022'den bu yana yaklaşık 100 kadın ve çocuk bu dairede barınak buldu. Ekibinin çalışmaları büyük ölçüde uluslararası kuruluşların bağışlarına dayanıyor.
Ancak USAID fonlarındaki kesintiler hibeler için rekabetin artmasına yol açarken, bağışçı yorgunluğu da ekibin bire bir terapi seanslarını kısmak zorunda kalmasına neden oldu.
Nastya, "Ukrayna artık manşetlerde yer almıyor" diyor ve ekliyor: "Uluslararası ilgi başka yerlere kaydı. 2026 yazının tamamı boyunca çok zorlu bir bağış toplama kampanyası yürüttük. Şu anda insanları Ukraynalı bir kuruluşa bağış yapmaya ikna etmek çok zor. Tükenmişlik denilen bir şey var, bağışçı tükenmişliği, bağış toplama tükenmişliği."
UNHCR'nin Polonya, Çekya ve Slovakya geçici temsilcisi Jun Shirato da yardım sektöründeki zor durumu doğruladı.
Varşova'da DW'ye konuşan Shirato, geçen yılki fon kesintilerinin UNHCR'yi Polonya'daki personel sayısını 2024'teki 120 kişiden üçte oranında azaltmaya zorladığını belirtti.