Türkmenistan'da Hazar Ekoloji Zirvesi'nin geniş katılımlı bir oturumu gerçekleştirildi. Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev de etkinlikte bir konuşma yaparak Hazar denizi ile ilgili bir dizi güncel meseleyi gündeme getirdi. Ülke Cumhurbaşkanı, Hazar'ın ekonomik ve stratejik öneminin daha da artmasından tutun da bir sıra aktüel meseleyi öne çıkardı. Temel mesajlardan biri de Hazar'ı barış, istikrar ve yapıcı ortaklık mekanından ziyade bu şekilde koruyup saklamanın prensip olarak önemli olduğu hususuydu. En önemlisi, Hazar'ın benzersiz ekosisteminin korunmasının tüm kıyı devletlerinin ortak vazifesi olduğunu dikkat çekti. Azerbaycan'ın bilindiği üzere yıllardır Hazar denizi problemlerini uluslararası etkinliklerde dile getirdiği ve bu istikamette tedbirler alınması çağrısında bulunduğu malumdur. Son yıllarda Hazar denizinde gözlemlenen ekolojik değişiklikler, özellikle su seviyesinin hızla azalması, deniz ekosistemine ve kıyı bölgelerine etkilerinin artması bu meselenin bölgesel iş birliğinin ana istikametlerinden birine dönüşmesini zorunlu kılmaktadır. Məhz bu bakımdan da Türkmenistan'da gerçekleştirilen Hazar Ekoloji Zirvesi özel bir önem taşımaktadır.
Bilgi için belirtelim ki, zirvenin düzenlenmesi girişimi Türkmenistan tarafınca 23 Eylül 2025 tarihinde BM Genel Kurulu'nun 80. oturumunun genel kurul toplantısında ileri sürülmüştür. Türkmenistan Cumhurbaşkanı Serdar Berdimuhamedov, 2026 yılında Hazar Ekoloji Forumu'nun düzenlenmesini teklif etmiştir. Sonraki hazırlık sürecinde bu girişim, Hazar denizinin ekolojik meselelerine adanmış üst düzey görüşme formatına dönüşmüştür.
Zirve, Azerbaycan Cumhurbaşkanının girişimini kabul etti. Yeri gelmişken, zirve katılımcıları Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in seslendirdiği girişimlerden birini kabul etmiştir. Şöyle ki, Hazar Ekoloji Zirvesi'nin sonunda, denizin seviyesinin düşmesiyle ilgili devletlerarası komisyonun ilk toplantısının 2027 yılının ilk yarısında Azerbaycan'da gerçekleştirilmesi kararı alınmıştır. Devlet başkanları; Azerbaycan, Kazakistan ve Türkmenistan hükümet başkanı yardımcıları ile İran ve Rusya'nın üst düzey temsilcileri seviyesinde Komisyon'un kurulmasını onaylamışlardır. Söz konusu mesele ile ilgili komisyon veya çalışma/uzman gruplarının oluşturulması girişimi Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı tarafından öne sürülmüştür. 29 Haziran 2022 tarihinde Aşkabat'ta Hazar Yakası Devletleri Devlet Başkanları VI. Zirve Toplantısı'nda Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Hazar denizinin seviyesinin hızla düşmesi ve sığlaşması problemini özel olarak vurgulayarak, bu ekolojik felaketin sebeplerini incelemek ve olumsuz sonuçların önüne geçmek amacıyla Hazar kıyısı ülkelerin uzmanlarından oluşan ortak uzman gruplarının kurulmasını teklif etmiştir.
Hazar'ın seviyesinin azalması ciddi bir çağrıdır. Bugün Hazar deniziyle karşı karşıya olan en mühim problemlerden biri su seviyesinin azalmasıdır. Mesele yalnızca ekolojik karakter taşımamaktadır. Hazar'ın seviyesinin değişmesi deniz nakliyatına, limanların faaliyetine, balıkçılığa, biyolojik çeşitliliğe, kıyı yerleşim bölgelerine ve bütün olarak bölgenin ekonomik hayatına etki gösterebilir. Azerbaycan bu meseleye özel dikkat gösteren Hazar kıyısı devletlerden biridir. 2026 yılının Nisan ayında Astana'da gerçekleştirilen Bölgesel Ekoloji Zirvesi'nde Başbakan Ali Asadov, Hazar denizinin su seviyesinin hızla azalmasını en keskin ekolojik çağrılardan biri olarak değerlendirmiştir. Azerbaycan'ın girişimiyle Kazakistan, Rusya ve Türkmenistan ile Hazar'ın seviyesinin azalmasının sebeplerini araştırmak ve ilgili önleyici tedbirleri belirlemek amacıyla ikili çalışma grubu oluşturulmuştur.