10 Aralık 2019'da olağanüstü yaşam öykülerine sahip iki kadın Lahey'deki Barış Sarayı'nda bir araya geldi. Biri, Birmanya'nın askeri diktatörlüğüne meydan okuduğu için 15 yıl ev hapsinde kalan 1991 Nobel Barış Ödülü sahibi Aung San Suu Kyi'ydi. Diğeri ise hayatını apartheid rejimiyle mücadeleye ve insanlığa karşı işlenen en büyük suçların sorumlularının peşine düşmeye adamış Güney Afrikalı hukukçu Navanethem 'Navi' Pillay'dı. O gün Suu Kyi, ülkesini Rohinga Müslüman azınlığa karşı soykırım suçlamalarından savunmakla görevli heyetin başında yer alırken, Pillay da davayı incelemekle yükümlü mahkemenin hakimi olarak yemin ediyordu. Bu durumun ironisi göz ardı edilemezdi: Zencirlere karşı mücadele etmiş iki eski hak savunucusu, nesillerinin en önemli yargı süreçlerinden birinde karşı karşıya gelmişti.
Lahey'deki o buluşmadan yedi yıl sonra, 85 yaşındaki Navi Pillay, barış ve uluslararası hukuku teşvik etme çabalarından ötürü Cuma günü 2026 Nobel Barış Ödülü'ne layık görüldü. Norveç Komitesi, onun savaş suçlarının, insanlığa karşı işlenen suçların ve soykırımın yargı yoluyla takibine katkısını onurlandırdı. Bu ödül, aynı zamanda bazı büyük güçlerin uluslararası mahkemelerin otoritesini sorguladığı bir dönemde bu mahkemeler adına bir hak iadesi niteliği taşıyor. Pillay, tebrikler arasında mizaha da yer açtı. Kutlamalar sırasında, uzun süredir kamuoyunda Nobel Barış Ödülü'nü hak ettiğini iddia eden Donald Trump'a ironik bir göndermede bulundu. Katılımcılara hitaben, "Biraz daha şiddetli alkışlarsanız, belki ödülü Trump'la paylaşırım" diye şaka yaptı.
Pillay'dan sonra Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği görevini devralan Volker Türk, "Onun ödülü sadece insan hakları için değil, aynı zamanda bu dünyada adalet ve hesap verebilirlik arayışı için de kolektif bir zaferdir" ifadelerini kullandı.
Yeni Nobel ödüllü hukukçu, insanların ırklarına göre sınıflandırıldığı ve nerede yaşayabileceklerinin, okuyabileceklerinin veya çalışabileceklerinin belirlendiği bir sistem içinde, Güney Afrika'nın Durban kentinde Tamil Hint kökenli bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Apartheid rejimi altında büyüdü ve kurumsal ayrımcılığı çocuk yaşta tanıdı. Hukuk okumaya karar verdiğinde, hukuk mesleği hala beyaz erkeklerin egemen olduğu bir sahaydı. 1967'de Natal eyaletinde kendi hukuk bürosunu açan ilk kadın oldu.
Oradan itibaren ayrımcı rejimin muhaliflerini savunmaya başladı. Mücadeleleri arasında, Nelson Mandela'nın hapis yattığı Robben Island'daki siyasi mahkumların korunması da vardı. Pillay, tutukluların işkenceye, tecride ve savunmasızlığa maruz kalmasına karşı mücadele etti. Ayrıca apartheid rejiminin baskı yasaları altında tutuklanan kendi eşi Gaby Pillay'ı da temsil etti. Güney Afrika makamları yıllar boyunca kendisine pasaport vermedi.
Aptartheid'ın çöküşüyle birlikte takdir görmeye başladı. 1995 yılında Mandela'nın devlet başkanlığı döneminde Güney Afrika Yüksek Mahkemesi'ne atanarak bu göreve gelen ilk siyah kadın oldu. Ancak kariyeri, ırksal şiddetin izleri taşıyan başka bir sahneye taşınmak üzereydi: Ruanda. Uluslararası toplum, çoğunluğu Tutsi olan yaklaşık 800.000 insanın nasıl katledildiğini hala anlamaya çalışıyordu. Pillay, Ruanda Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne hakim olarak seçildi.