Finlandiya'da huzursuz bir hava hakim; ülke üst üste dokuz yıldır dünyanın en mutlu ülkesi seçiliyor. Her zamankinden daha soğuk bir kış kapıda ve yılların en sert kemer sıkma bütçesi de öyle.
Nisan ayında yapılacak seçimler yaklaşırken, tartışmalar artık ne kadar kesinti yapılacağı üzerine değil, hangi hizmetlerin, yardımların ve emekli maaşlarının en büyük kesintilerle karşılaşacağı üzerine yürütülüyor.
Finlandiya'nın borç ve açık seviyeleri, bir bankacılık çöküşünün ve kilit ihracat ortağı olan Sovyetler Birliği'nin çöküşünün İskandinav ülkesini kendi Büyük Buhranı'na sürüklediği 1990'lardan bu yana en kötü durumunda.
Geçtiğimiz ay Finlandiya İstatistik Kurumu, ulusal borcun ikinci çeyrekte gayri safi yurtiçi hasılanın (GSYH) %90,3'üne ulaştığını doğruladı. Pandemiden önce bu rakam %65 civarındaydı.
Doğudaki sıkıntılar bir kez daha bunun bir parçası. Finlandiya, Rusya'nın Ukrayna'yı tam kapsamlı işgalinden bir yıl sonra NATO'ya katıldıktan sonra savunma harcamalarını artırdı. Enerjisinin yaklaşık üçte biri için Moskova'ya güvenen Helsinki, diğer tedarikçilere geçerken çok daha yüksek maliyetlerle de karşı karşıya kaldı.
Bununla birlikte Finlandiya hükümeti, kısmen yaşlanan nüfus ve yavaşlayan ekonomik büyüme nedeniyle 2008/2009 Küresel Finans Krizi'nden bu yana kazandığından daha fazlasını harcadı. Geçtiğimiz ay Devlet Hazinesi, mali açığın 2026 yılında GSYH'nin %4,2'sine ulaşacağını öngördü.
Brüksel, üye devletlerin GSYH'nin %3'ünün altında kalmasını gerektiren Avrupa Birliği kuralları doğrultusunda borçlanma açığını azaltması için Helsinki üzerindeki baskıyı artırdı. Ocak ayında Avrupa Konseyi aşırı açık prosedürünü başlattı ve Finlandiya'ya istenilen hedefe ulaşması için 2028 sonuna kadar süre verdi.
Haziran 2023'te göreve gelen Başbakan Petteri Orpo hükümeti, bu parlamento döneminde yaklaşık 9 milyar euro tasarruf etmeyi hedefleyeceğini söyledi. Ancak ekonomistler, sonraki seçimleri kim kazanırsa kazansın çok daha derin kesintiler yapmak zorunda kalacağını uyarıyor.
Finlandiya Merkez Bankası Para Politikası ve Araştırma Departmanı danışmanı Jarkko Kivisto, DW'ye yaptığı açıklamada, "Şu anda tahmin edilen rakamlar 8 ila 11 milyar euro arasında değişiyor" dedi.
Bu yılın başlarında, bir parti hariç tüm siyasi partiler, bir sonraki hükümetin ülkenin açığını 2031 yılına kadar GSYH'nin %2-2,5'ine düşürmeyi taahhüt ettiği bir borç frenini destekleme konusunda anlaştı.
Orpo'nun merkez sağ Ulusal Koalisyon Partisi, ikinci bir dönem kazanması halinde 9 milyar avroluk ek kesinti vaadinde bulunan bugüne kadarki tek parti konumunda. Sağlık, sosyal bakım ve refah alanlarında yapılacak ek tasarrufların yanı sıra Orpo, mevcut ödemeleri düşürmeden iş yeri emeklilik maaşlarını da hedeflemeyi planlıyor.
Sosyal Demokratlar reformları harcama kesintileri ve vergi artışları arasında bölmeyi planlarken, Orpo hedefine vergi artırmadan ulaşmayı planlıyor; bu da kamu hizmetlerinin faturayı ödeyeceği anlamına geliyor.
Ancak Kivisto, "Açık o kadar büyük ki, hem vergi artışlarını hem de harcama kesintilerini içeren bir paket gerektirirdi" uyarısında bulundu.
Finlandiya'nın yoksulluk risk altındaki oranı AB ortalamasından düşük olsa da, işsizlik bloğun geri kalan her yerinden daha yüksek. AB'nin istatistik ajansı Eurostat'a göre ağustos ayında Finlandiya'nın toplam işsiz sayısı %10,3 ile İspanya'nın %10'luk oranının hemen üzerinde yer aldı. Genç işsizliği ise %15,4'lük AB ortalamasına karşılık %23,3'e ulaştı.
Finlandiya Yeni Ekonomi Analizi Merkezi direktörü Lauri Olappa, hanehalkı harcamalarının halihazırda düşmesiyle birlikte, yeni bir kemer sıkma turunun iç ekonomi için ağır bir darbe olacağı konusunda uyardı.
Olappa, DW'ye yaptığı açıklamada, "Nüfusun dörtte birinden fazlası kamu sektöründe çalışıyor, bu nedenle bu işçiler işten çıkarılma tehdidiyle karşı karşıya kalırsa, tasarruf oranı artacak ve özel harcamalar yeniden düşecektir" dedi.
Ardışık baskılar...