Dünya Bankası, Pakistan’ın emekçi halkının bitmek bilmeyen sefaletini gözler önüne seren bir rapor daha yayınladı. Pakistan’ın ekonomik durumu, Arap bölgesindeki Suriye ve Yemen gibi savaşın yıktığı ülkelerle neredeyse aynı seviyede tarif ediliyor. Şaşırtıcı olmayan bir şekilde banka, kitlesel yoksullaşmaya büyük katkı sağlayan ‘yapısal uyum’ politikasını amansızca uygulamadaki kendi rolünden yalnızca kısaca bahsediyor. Ancak rapor yine de son derece suçlayıcı nitelikte.
Pakistan’ın 260 milyonluk nüfusunun neredeyse yüzde 20’si, günlük 3 doların altında gelir olarak tanımlanan aşırı yoksul kategorisine giriyor. Aşırı yoksulluk, on yıldan kısa bir sürede üç kat arttı. Yoksulluk sınırı günlük 4.20 dolarlık biraz daha yüksek bir gelir seviyesinde simüle edilirse, Pakistan halkının neredeyse yarısı yoksuldur. Elbette her şey kıyamet senaryosundan ibaret değil; çünkü Pakistanlı kapitalistler, toprak ağaları ve devlet mafyaları gayet iyi durumdadura varıyor. Bu durum eşitsizlik göstergelerine de yansımış durumda. Ekonomistlerin Gini katsayısı olarak adlandırdığı veri, neredeyse son 40 yılın en yüksek seviyesinde.
Rapor, yoksulluktaki büyük artışı tetikleyen bir dizi ‘şoku’ sıralayarak devam ediyor; listenin başında Kovid pandemisi ve 2022 sel felaketleri yer alıyor. Sınıf sömürüsünün, sömürgeci devlet yönetiminin ve yardım bağımlılığının, karanlık tecrübelerimizin hak ettiği merkeze oturtulduğu anlamlı bir politik ekonomi analizinden ise eser yok. Özetle Pakistan kitleleri, her geçen gün daha da şiddetlenen skandal bir sınıf savaşının hedefidir. Bu savaşın ana aktörleri, Dünya Bankası, IMF ve ikili ‘ortaklar’ dahil olmak üzere, Pakistan’ın kendi militarize yönetici sınıfı ve onun dış hamileridir.
Dünya Bankası raporu bile artan yoksulluk ve eşitsizliğin kısmen “gerçek hanehalkı gelirlerini ve istihdam fırsatlarını zayıflatan uzun süreli bir ekonomik uyum döneminin” sonucu olduğunu belirtirken, uyum ajandasını dayatan gerçek aktörlerin adının anılmaması dikkat çekici bir şekilde eksiktir. Ve artan borç yükünü geçim kaynaklarını ve ekolojileri hiçe sayarak gayrimenkul ve ticaret yoluyla sonsuz kâr elde ederken seve seve halkın sırtına yıkan Pakistan’ın kendi devlet mafyaları, kapitalistleri ve toprak ağaları hakkında hiçbir şey söylenmemektedir.
Çalışan aileler genel olarak daha az yemek yiyor.
Sosyal krizleri yüzeysel olarak tanımlamanın ötesine geçip birtakım isimler veren donör raporları da var. 2020 yılında BMT’nin yıllık Pakistan Ulusal İnsani Gelişme Raporu, Pakistan’ın militarize yönetici sınıfının yılda 17,4 milyar dolar tutarında gizli ve bazen de açık sübvansiyonlardan yararlandığını açıkça belirtmişti. Altı yıl sonra, bu rakamın arttığını varsayabiliriz; donörlerin bu sınıf savaşının aktörlerini 2020’deki kadar açık bir şekilde adlandırmaya artık isteksiz görünmesi ise ayrı bir konudur.
Gerçek açığı, kendi siyasi sınıflarımıza ve entelektüellerimize kadar uzanmaktadır. Evet, ‘seçkinlerin gaspı’ (elite capture) kavramının yaygın olarak kullanılan bir ifade haline geldiği savunulabilir. Benzin bombaları ve enflasyonun diğer göstergeleri düzenli olarak eleştiriliyor ve Cemaat-i İslami gibi partilere steril protestolar düzenleme izni veriliyor. Ancak siyasi ve entelektüel ana akım, saray içi entrikalar ve jeopolitik alandaki diplomatik ‘başarılar’ ile kıyaslandığında, günlük sınıf savaşının sıradanlığıyla en az ilgilenen kesimdir.
Nitekim Pakistan’daki ana akım siyasi çatışma sadece sağın tonlarını barındırmakta ve siyasetin amacı, sırayla rejimin teveccühünü kazanmak olmaktadır.