Dünya, 1973'teki ilk petrol şokundan 1979'daki İran Devrimi'ne, 2008 mali krizinden 2014'ten bu yana devam eden ve küresel gaz ile petrol piyasalarını etkileyen ardışık kesintilere yol açan büyük enerji krizine kadar son on yıllarda birkaç enerji krizine tanık oldu. 1973'ten Ukrayna ve İran'daki savaşlara kadar her kriz, faiz oranları ve borsa piyasaları üzerinde farklı etkiler gösterdi. Ancak Ukrayna ve İran savaşlarının birleşik etkisi, muhtemelen tarihteki en büyük enerji kriziyle sonuçlandı. Bu iki çatışma birbirine bağlı korelasyonlara sahip olup, temel jeopolitik dönüşümlerin kilit tetikleyicisi olarak ortaya çıkmıştır.
Ukrayna ve İran savaşlarının etkileri son dönemdeki birçok istatistikte açıkça görülmektedir. Talep arzı aştığı için dizel maliyetleri fırladı. İngiltere'de geçen hafta dizel fiyatı litre başına ortalama 200,01 pence (2,67 dolar) ile tüm zamanların en yüksek rekoruna ulaştı. Maliyet, şubat ayı sonlarında İran'da savaşın başlamasından bu yana 58,8 penç (yüzde 40,5) oranında arttı. Bir önceki rekor olan 199,09 pence, Ukrayna'daki tam ölçekli savaşın patlak vermesini izleyen aylarda, Haziran 2022'de kaydedilmişti. İngiltere'de benzin fiyatları da litre başına 174,71 penceye yükselerek İran savaşının başlangıcındaki seviyelerden yaklaşık 42 pence daha yüksek gerçekleşti.
Bir varil petrolün fiyatı mart ayında 111,54 dolara ulaşarak Mayıs 2022'deki 114,38 dolarlık rekoruna yaklaştı. Hem Ukrayna hem de İran savaşları enerji piyasaları üzerinde yapısal bir etki yarattı ve çok sayıda jeopolitik etkiyi beraberinde getirdi.
Orta Doğu ve Rusya'daki rafineri kapasitelerindeki aksaklıklar nedeniyle petrol piyasası da olumsuz etkilendi. Ukrayna savaşından önce Rusya, küresel dizel arzının yüzde 10 ila yüzde 15'ini sağlıyordu. Şubat sonundan önce Körfez ülkelerinden Hürmüz Boğazı yoluyla taşınan oran ise yüzde 10'luk bir diğer kesimi oluşturuyordu. Yaşanan aksaklıklar sonucunda karayolu yakıtlarının maliyeti dünya çapında fırladı.
Hem Ukrayna ve İran savaşları enerji piyasaları üzerinde yapısal bir etki yarattı ve çok sayıda jeopolitik etkiyi beraberinde getirdi
ABD, dünya çapındaki en büyük dizel ihracatçısı konumundadır. Rus arzındaki sınırlamalar nedeniyle İngiltere'nin ithalatının yaklaşık üçte birini karşılamaktadır. Geçtiğimiz ay Teksas Valisi Greg Abbott, fırlayan dizel fiyatları ve Ukrayna ile İran savaşlarının yarattığı kötüleşen yakıt kıtlığı nedeniyle olağanüstü hal ilan etti. ABD'de dizel fiyatı geçen hafta galon başına 5,86 dolarla rekor seviyeye ulaştı.
Beyaz Saray'ın dizel ihracatına yasak getirmeyi değerlendirdiği bildirilmiş, ancak bu durum Başkan Donald Trump tarafından küçümsenmiştir. Bu arada, ABD açığının sürdürülemez hale geldiğine dair korkular, İngiltere'nin 30 yıllık tahvil getirilerinin 1998'den bu yana ilk kez yüzde 6'nın üzerine çıkmasına kısa süreliğine neden oldu.
Avro bölgesinde enflasyon oranı ağustos ayındaki yüzde 3,2'den eylül ayında yüzde 3,8'e yükselerek son üç yılın en yüksek seviyesine ulaştı. Yakıt fiyatları mart ayından bu yana enflasyonu körüklemeye devam ediyor.
Cuma günü G7, artan yakıt fiyatlarını hafifletmeye yardımcı olmak amacıyla acil durum stoklarından 100 milyon varil petrol ve dizel serbest bırakma konusunda uzlaştı. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, serbest bırakma işleminin önümüzdeki dört ay içinde gerçekleşeceğini belirtti. Bu hamle Uluslararası Enerji Ajansı tarafından koordine edildi.
İngiltere, tarihsel olarak düşük depolama seviyelerine sahip olup, sadece 42 gün dayanabilecek dizel rezervi bulundurmaktadır. Rafinerilerin kapanmasıyla stoklar azaldı; ülke 1980'lerde 18 rafineriye sahibiyken bugün yalnızca dörde sahiptir ve bu durum ülkeyi savunmasız bırakmaktadır. Cuma günü yayımlanan The Guardian gazetesine göre, "Hükümet, pompalar üzerindeki paniği önlemeye çalışarak ısrarla..."