Brezilya'da bugün asgari ücret alan bir işçi R$ 1.621 kazanıyor. Dieese'nin hesaplamasına göre, dört kişilik bir ailenin gıda, barınma, sağlık, eğitim ve ulaşım giderlerini karşılayabilmesi için bu taban ücretin Mayıs 2026'da neredeyse beş kat daha fazla olarak R$ 7.999 olması gerekiyordu. Ödenen miktar ile yaşamanın maliyeti arasındaki bu mesafe bir piyasa kazası değildir; emeğin değerinin ne olduğuna, bu değeri kimin belirlediğine ve üretilen ile alınan arasındaki farkı kimin elinde tuttuğuna dair verilen kararların bir sonucudur.
Bu soru, Brezilya'da ve dünyada eşitsizlik tartışmalarını organize eden temel sorudur. Ve bu sorunun cevabı, sorunu yalnızca bir gelir meselesi olarak ele alanlar için rahatsız edici bir sonuca sahiptir. Eşitsizlik yalnızca para transferiyle azaltılamaz. Bu durum; demokrasinin, bugün onun dışında bırakılan üretim araçlarının mülkiyeti, çalışma saatleri, kamu finansmanı, servetin vergilendirilmesi ve emeğin somut olarak organize edilme biçimi gibi alanlara taşınmasına bağlıdır. Bu kararlar özel kalmaya devam ettiği sürece, oy hakları ve resmi haklar, kimsenin seçmediği bir ekonomiyle bir arada var olmaya devam edecektir.
Son veriler, tabanda gelişen ancak zirvede neredeyse hiç değişmeyen bir ülkeye işaret ediyor. IBGE'ye göre yoksulluk oranı 2023'te nüfusun %27,3'üyken 2024'te %23,1'e düştü ve gelir yoğunlaşmasını ölçen Gini katsayısı 2012'de başlayan serinin en düşüğü olan 0,504'e ulaştı. Bu ilerleme büyük ölçüde kamu politikalarına dayanıyor. Yine IBGE'ye göre sosyal programlar olmasaydı, 2024 yılındaki yoksulluk oranı %23,1'den %28,7'ye yükselecek ve Gini katsayısı 0,542'ye çıkacaktı. İş gücü piyasasındaki canlanma yardımcı oldu ancak bu düşüş, herhangi bir zamanda kesilebilecek transferlere büyük ölçüde dayandığı için kırılganlığını koruyor.
Piramidin tepesinde ise servet yoğunlaşması neredeyse hiç bozulmadan duruyor. World Inequality Lab, vergiler öncesi hesaplanan ulusal gelirin yaklaşık %60'ının en zengin %10'luk kesim tarafından ele geçirildiğini tahmin ediyor ki bu durum ülkeyi dünyanın en yüksek gelir yoğunlaşmasına sahip ülkeleri arasında tutmaya devam ediyor. Tabandaki yoksulluğu azaltmak, tepedeki mülkiyet yapısına dokunmadı. Bunlar asla kesişmeyen iki paralel harekettir: En yoksullar için biraz daha fazla gelir, üretilen servetin büyük kısmının kontrolünde ise hiçbir değişiklik yok.
Sorunun özü emekte yatmaktadır. PNAD Continua'ya göre informallik (kayıt dışılık) 2025 yılında çalışanların %38,1'ine ulaştı. Ve en yeni güvencesizlik biçimi algoritmalar tarafından yönetiliyor. IBGE, 2024 yılında ana işi olarak uygulamaları kullanan 1,7 milyon insan saydı ve bu grupta kayıt dışılık oranı %71,1 oldu. Şoförler arasında %91,2'si seyahat ücretinin platform tarafından belirlendiğini söylerken, yaklaşık %30'u engellenme (hesabın kapatılması) tehdidiyle karşılaştığını bildirdi. Maaşa, mesaiye ve çalışmaya devam etmeye karar veren şirkettir. Eksik olan şey ise bu bağımlılığa genellikle eşlik etmesi gereken haklardır.
Eşitsizliğin ayrıca belirli bir rengi ve cinsiyeti vardır. Ceert'in PNAD Continua'ya dayanarak yayınladığı araştırmaya göre, 2025 yılında siyah kadınların ortalama geliri beyaz erkeklerin gelirinin %46,5'ine denk geldi ve bu oran yıllardır neredeyse hiç değişmedi. Yasa buna yanıt vermeye çalıştı. 2023 tarihli 14.611 sayılı Kanun, 100'den fazla çalışan istihdam eden şirketleri maaş şeffaflığı raporları yayınlamaya ve benzer pozisyonlardaki kadın ve erkeklerin ücretlerini eşitlemeye mecbur kılıyor. 14 Mayıs 2026'da Yüksek Federal Mahkeme (STF), Bakan Alexandre de Moraes'in raportörlüğünde görülen ADI 7.612, 7.631 ve ADC 92 davalarında bu kuralın anayasaya uygunluğunu oy birliğiyle onayladı. Ancak yasa eşitsizlikler üzerinde...