Arjantinli ergenlerin yarısından fazlası Yapay Zekâ'yı (YZ) neredeyse her gün kullanıyor. Ne için kullanıyorlar? "En iyi" ihtimalle, okul ödevlerini basitleştirmek için ChatGPT veya Gemini kullanıyorlar: uzun metinleri özetlemek, YZ'den rapor hazırlamasını istemek veya bir kitap üzerine yorum yapmasını talep etmek. Bu durumlarda ergenler, okul ödevini mümkün olan en kısa sürede, birkaç dakika içinde bitirebilmek için YZ'ye başvuruyorlar. Ve bu, ergenlerin YZ'yi kullandığı en masum durum.
"En kötü" ihtimalle, ergenlerin mağdur üzerinde güçlü bir duygusal hasar yaratan sahte içerikler -metinler veya videolar- oluşturmak için YZ'yi kullandığına tanık oluyoruz. Bu durum, YZ'den önce bile endişe verici olan zorbalığın derinleşip şiddetlenmesidir.
En önemli soru şu: Bunu neden yapıyorlar? Acaba ergenler arasında YZ'nin olası tek kullanımı ödevden kaytarmak, çabadan kaçınmak veya başkasının duygusal zarar görmesini teşvik etmek mi? Acaba okullarda YZ'yi yasaklamak ve bu sorunlara bu şekilde son vermek daha mı iyi olur?
Her iki sorunun cevabı da HAYIRDIR.
Çünkü mesele yasaklamaktan önce düşünmeyi öğretmektir. Yasaklamak, sorunun ortadan kaybolduğu inancını yaratabilir, oysa sorun gerçekte var olmaya devam etmektedir. YZ'nin tehlikeli kullanımının yaşanmaması için öğrencilerin, YZ'nin yol açabileceği riskleri, kendileri ve başkaları için ne anlama geldiğini kavramaları gerekir. Eğer hükümetler -tüm dünyada- yalnızca YZ'nin faydalarını tartmaya devam eder ve öğretmenleri YZ'nin yaratabileceği etik dışı kullanım biçimleri hakkında eğitim vermeleri için donatmazsa; tamamen YZ tarafından yazılmış yazılı bir sınav teslim eden öğrencileri ve başkalarını hiç düşünmeden sahte videolar üreten öğrencileri görmeye devam edeceğiz.
Çocuklar, yaşları gereği aracı kullanmalarını sağlayan araçsal bir bilgiye sahipler. Ancak teknolojileri kullanmadan önce düşünen dijital vatandaşlar olmak için ihtiyaç duydukları eleştirel tutum öğrenilir. Ergenlerin YZ'yi, nasıl çalıştığını, onu yöneten ilkeleri ve kullanımlarına koymamız gereken sınırları anladıkları sürece kullanmalarını istiyoruz.
Daha fazla teknoloji, otomatik olarak daha fazla öğrenmeye veya daha iyi bir üretime dönüşmez. En önemli değişken her zaman nasıl desteklendiği, yani hangi yetkinliklerin ve becerilerin güçlendirilmek istendiğidir. Öğrencileri sorumlu tutmak, Devleti sorumluluktan muaf tutmaktır. Çünkü nihayetinde kamu politikası, ergenler arasında kimsenin istemediği YZ kullanımını önleyebilecek tek unsurdur.
Yazar, UNESCO'nun dijital vatandaşlık baş danışmanıdır.