WASHINGTON: Görüşmelere yakın kaynakların belirttiğine göre, New York'taki ABD'li ve İranlı müzakereciler, Tahran'ın Hürmüz Boğazı'nı yeniden açmasını ve Washington'ın İran'a yönelik ekonomik ablukasını kaldırmasını öngören, savaştan çıkış için kademeli bir yol arıyorlar.
Dünya petrolünün beşte birinin geçiş yaptığı boğaz, savaşı sona erdirme çabalarında merkezi bir pazarlık kozu haline geldi. İran ekonomisini boğan ablukanın kaldırılmasını isterken, Washington ise Tahran tarafından kapalı tutulan hayati petrol rotasında gemilerin serbest geçişinin yeniden sağlanmasını talep ediyor.
Müzakereler, aşırı derecede aşina olunan diplomatik bir sorun nedeniyle karmaşıklaşıyor: Tarafların hiçbiri ilk adımı atmak istemiyor.
İki İranlı kaynak, iki bölgesel yetkili ve iki Batı diplomatı, masadaki en uygulanabilir seçeneğin aşamalı bir düzenleme olduğunu belirtti; bu düzenlemeye göre İran, ablukanın sona erdirilmesi ve potansiyel olarak dondurulmuş varlıklara erişim sağlanması karşılığında gemilerin Hürmüz'den geçişine izin verecek.
BM Genel Kurulu kulislerinde konuşan üst düzey bir İranlı yetkili, "İlerlemenin bir yolu krizin aşamalı olarak çözülmesi olabilir. Birincisi ablukayı sonlandırmak ve Hürmüz'ü yeniden açmaktır" dedi.
Böyle bir anlaşma, Temmuz ayındaki önceki bir mutabakatın çökmesinin ardından Donald Trump'ın bir başka geçici düzenlemeyi kabul etmesini gerektirecektir. ABD Başkanı, daha kapsamlı bir anlaşmaya ancak kasım ayındaki ara seçimlerden sonra varılabileceğini öne sürdü. Üst düzey bir Avrupalı yetkili, İranlı müzakerecilerin New York'a "çok uzun bir talep listesiyle" geldiğini söyledi.
Beyaz Saray ise herhangi bir aciliyet belirtisi göstermedi. Bir Beyaz Saray yetkilisi, "İran bir anlaşma için can atıyor, Başkan Trump tüm koza sahip ve Amerika Birleşik Devletleri için en iyi olan kararı verecektir" diyerek "ezici yaptırımların" ve "tarihin en başarılı abluka biçimlerinden birinin" Tahran'ı "tamamen batık" bir duruma getirdiğini sözlerine ekledi.
Yetkili, Trump'ın taviz vermeye zorlanmaktansa "kaçınılmaz bir İran çöküşünün" devam etmesinden memnun olduğunu öne sürdü.
Eski bir ABD müzakerecisi olan Dennis Ross, ara seçimlerden önce bir anlaşma olasılığını kabaca yüzde 30 olarak değerlendirdi, ancak her iki tarafın da geç kalmaktansa erken bir anlaşma istemek için nedenleri olduğuna dikkat çekti.
Ross, "İranlıları gerçekten sıkıştıran şey ablukadır. Onları boğuyor" dedi. Seçim öncesi bir anlaşma Trump'ın da işine gelebilir; Körfez'deki gerilimi azaltarak içeride benzin fiyatlarının düşmesine yardımcı olabilir. Ross, başkanın oylamadan sonra baskıyı artırma veya askeri seçenekleri değerlendirme konusunda kendini daha özgür hissedebileceğini söyledi.
Bu arada Tahran ihtiyatlı davranıyor. Diplomatik bir çıkış yolu ararken bile İran, Washington'ı ablukayı ve güç tehdidini birer zorlama aracı olarak kullanmakla suçlayarak yeniden çatışma ihtimaline hazırlanıyor.
Üst düzey İranlı yetkili, "Parmağımız tetikte" dedi ve ekledi: "Amerikalılar ne yapmaları gerektiğini biliyorlar ancak aşırı talepleri nedeniyle diplomasinin bunu çözme şansı son derece düşük."
Bölgesel kaynaklar, İran'ın ablukanın sona erdirilmesine öncelik vermek amacıyla Hürmüz'deki taşımacılık geçiş ücretleri talebinden vazgeçmeye, ya da en azından bu talebi askıya almaya hazır olduğunu belirtti.
Üst düzey yetkili, "İran'ın öncelikli odak noktası Hürmüz'de geçiş ücreti dayatmak değil, su yolunun idari kontrolünü korumaktır" dedi ve ekledi: "İran geçiş ücreti meselesini ertelemeye istekli olabilir, ancak bundan vazgeçmeyecektir."