Yıllardır Büyük Etiyopya Rönesans Barajı üzerindeki anlaşmazlık, iki ülke arasındaki bir rekabet olarak sunuluyordu: En hayati su kaynağının güvenliğinden endişe duyan Mısır ve kalkınma yönündeki egemen hakkı olduğunu savunan Etiyopya. Bu çerçeve artık yıkılıyor. Nil anlaşmazlığı; Afrika Boynuzu'nun güvenliği, Etiyopya içindeki savaş, Eritre ve Sudan ile olan ilişkiler ve Kızıldeniz'e erişim tartışmalarıyla iç içe geçiyor.
Bu değişim, iki hükümetin söylemlerinde açıkça görülmektedir. Cumhurbaşkanı Abdülfettah es-Sisi geçen ay, Mısır'ın diplomasi ve barışçıl çözümlerin işe yaramasına hâlâ izin verdiğini, ancak bunun ülkenin varlığının veya halkının refahının pahasına olmayacağını söyledi. Bu açıklama kasıtlı olarak sertti. Bu bir askerî harekât ilanı değildi, ancak uyarıyı cumhurbaşkanlığı seviyesine taşıdı ve Kahire'nin su güvenliğini ulusal bir kırmızı çizgi olarak gördüğünü net bir şekilde ortaya koydu.
Etiyopya'nın Mısır, Sudan ve Eritre'yi silahlı bir muhalefet ittifakını desteklemekle suçlamasının ardından diplomatik sıcaklık daha da arttı. Her üç ülke de bu iddiayı reddetti. Etiyopya ve Eritre diplomatik ilişkileri keserken, Kahire ve Addis Ababa karşılıklı adımlarla diplomat sınır dışı etti. Mısır dışişleri bakanı, Kahire'nin Etiyopya'nın iç çatışmasında hiçbir rolü olmadığını belirtti ve iç krizlerin sorumluluğunu dış hükümetlere yükleme girişimlerini reddetti. Afrika Birliği itidal ve diyalog çağrısında bulundu.
Sıcaklık, Etiyopya'nın Mısır, Sudan ve Eritre'yi silahlı bir muhalefet ittifakını desteklemek ile suçlamasının ardından yükseldi.
Dr. Abdellatif El-Menawy
Bu silsile önem taşımaktadır çünkü Nil anlaşmazlığını suyla ilgili olmayan bir çatışmaya bağlamaktadır. Silahlı grupları destekleme suçlamaları karşılıklı olarak yapıldığında, her bölgesel toplantı ve askeri hareketlilik daha tehlikeli bir perspektifle yorumlanabilir. Risk, sadece baraj müzakerelerinin çökmesi değil; ayrı krizlerin birbirini tetiklemeye başlamasıdır.
Mısır'ın tepkisi diplomatik çerçeveyi genişletmek oldu. Pazar günü Mısır, Sudan, Eritre ve Somali liderleri El-Alamein'de bir araya gelerek ortak bir bildiri yayımladılar. Nil konusunda, zarar vermeme, ön bildirim ve istişare dahil olmak üzere uluslararası hukuk ilkelerini yeniden teyit ettiler ve Mısır ile Sudan'ın mevcut su kullanımlarını etkileyebilecek tek taraflı önlemleri reddettiler. Ayrıca bir takip mekanizması kurma ve dönemsel istişareler gerçekleştirme konusunda mutabakata vardılar.
Bu, Mısır'ın yaklaşımında önemli bir değişimdir. Kahire artık sadece Addis Ababa'ya doğrudan çağrıda bulunmakla yetinmiyor. Su, ticaret, güvenlik ve Kızıldeniz'in istikrarının birbiriyle bağlantılı çıkarlar olarak ele alındığı bölgesel bir ağ kurmaya çalışıyor. Bildiri ayrıca Kızıldeniz'in yönetiminin kıyıdaş devletlerine ait olduğunu belirtiyor; bu tutum, denize kıyısı olmayan Etiyopya'nın denize erişimin geleceği için hayati olduğunu defalarca savunması nedeniyle giderek çekişmeli hale gelen ayrı bir konuya dokunmaktadır.
Zirve bir anlaşma veya askeri ittifak olarak karıştırılmamalıdır. Bildirisi Etiyopya'yı bağlamamakta ve bir uygulama mekanizması oluşturmamaktadır. Ne de akarsuyun yukarı çığırındaki her kalkınma projesi üzerinde akarsuyun aşağı çığırındaki devletlere genel bir hukuki veto hakkı tesis etmektedir. Önemi siyasidir: Mısır'ın, Etiyopya'nın tartışmayı kalkınma ile tarihi haklar arasında ikili bir rekabet olarak tanımlamasına izin vermek yerine ortaklar, ortak bir dil ve düzenli koordinasyon aradığını göstermektedir.