Üretken yapay zekâ, yönetim danışmanlığı şirketi Gartner tarafından geliştirilen ve 90'ların ortalarından bu yana ortaya çıkan teknolojilerin gerçek bir benimsenmeye (veya üretkenlik platosuna) ulaşana kadar geçirdiği beş aşamayı gösteren bir grafik olan 'hype döngüsü'nde şu anda beklentilerin zirvesini yaşıyor. Şişirilmiş beklentilerin ardından eğri, “hayal kırıklığı vadisi” olarak adlandırılan yere ulaşana kadar düşer, ancak daha sonra (her şey yolunda giderse) aydınlanma eğrisi gelir.
Bugün yapay zekânın (üretken ve ajansal) içinden geçtiği aşama oldukça gürültülü: Büyük şirketlerden istifa edip viral olan çalışanlar, aşırı “Skynet anı” korkusu, büyük bir kargaşa ve fanatizm yaratan gurular ve influencer'lar, aşırı tekno-iyimserlik ve tekno-kumpasçılık, kıyamet fikri, AGI (genel yapay zekâ) için jeopolitik yarış, halka açılmak için mükemmel anı bekleyen OpenAI ve Anthropic adında iki başrol şirketi ve bu listeyi uzatmaya devam edebiliriz.
Bu bitmek bilmeyen uyaranlara (en azından biraz) sakinlik katmanın bir yolu okumaktır; özellikle bu dalgaya liderlik edenlerin bile gerçekten ne olacağını bilmediği hesaba katılırsa. Biraz daha fazlasını anlamak, kaygı ve dehşet seviyesini düşürmeye yardımcı olur. Eğri düşmeye başlamadan önce okunabilecek, çoğu Arjantin'de yazılmış, İspanyolca dilinde yedi yapay zekâ kitabı şunlardır:
Flavia Costa'dan “Vidas artificiales. Del accidente pandémico a las guerras de la IA” (Yapay Hayatlar: Pandemik Kazadan Yapay Zekâ Savaşlarına, Taurus) Flavia Costa, Sosyal Bilimler alanında doktora yapmış, Conicet araştırmacısı ve UBA Teknolojiler, Toplum ve Dijital Ekosistemler Gözlemevi'nin direktörüdür ve bu kitabı pandeminin başlangıcı ile üretken yapay zekânın genişlemesi arasında yazmıştır. Bu kitap, insan emeğinin sonu korkusu ile bu yeni devrime duyulan aşırı fanatizm arasındaki sahte ikilemden çıkmaya yönelik bir davettir.
Yazar, çağımızı “kazalar arasında” bir dönem (pandemiyi bu zincirin ilk halkası olarak kabul ederek) olarak tanımlıyor ve büyük bir derinlikle son beş yılı ele alıyor. Future of Life Institute'un 2025 yılında süper zekâ geliştirilmesinin yasaklanmasını talep eden mektubundan yola çıkan Costa, “süper zekâ” olarak adlandırılan fikrin soykütüğünü yeniden inşa ediyor. Güç oyunları, jeopolitik, sınır yapay zekâları ve tartışmaları çevreleyen duman bulutu, yapay zekâ hakkında eleştirel bir şekilde düşünmemizi davet eden bir kitabın parçalarıdır; örneğin yapay zekâ teknolojilerinin her alanda birer silah veya araç olabildiği, özel şirketler tarafından kontrol edilirken güçlerinin her geçen gün arttığı bir ülkede veya dünyada nasıl yönetim kurulabileceğini sormaya davet ediyor.
Irina Sternik'ten “Inteligencia artificial. El futuro llegó hace rato” (Yapay Zekâ: Gelecek Çoktan Geldi, AZ Editora) Irina Sternik, İletişim Bilimleri lisans derecesine (UBA) sahip ve teknoloji ile dijital kültür alanında uzmanlaşmış bir gazetecidir. İlk kitabı, belirli konular üzerine yeni başlayanlar için temel kılavuzlar olarak tasarlanan AZ'nin 1.01 koleksiyonunun bir parçasıdır. Onun kitabı, yapay zekânın tarihini, yapay zekânın en önemli yeniliklerinin arkasında yer alan kadınların rolünü vurgulayarak merhamet ve bol veriyle ele aldığı için sıradan bir yapay zekâ kitabı değildir.
Geçmişe bakmanın bugünü anlamaya yardımcı olduğu öncülünden hareketle mitleri yıkar ve dönüşen veya yok olmaya yüz tutan meslekler, telif hakları ve önyargılar gibi güncel ikilemlere giriş yapar. Ayrıca (yapay zekâ kullanımı üzerine atölyeler düzenleyen) yazar, kitaba bir araç kutusu eklemektedir.