2026 Nobel Kimya Ödülü, asimetrik organik sentezde doğrusal olmayan otokatalitik etkileri keşfettikleri için Fransız Henri Kagan ve Japon Kenso Soai'ye verildi.
Böylece bilim dalındaki Nobel ödüllerine ayrılan üç günlük süreç tamamlanmış oldu.
Nobel Kimya Komitesi Başkanı Heiner Linke, "Henri Kagan ve Kenso Soai, asırlık bir kimyasal gizeme çözüm getirdiler" dedi. Bu gizem, tıpkı ellerimiz gibi sadece bazıları diğerinin ayna görüntüsü olan iki varyant içeren moleküllerin aynasalılığı ile ilgilidir.
Kiralite adı verilen bu fenomene amino asitlerde sıkça rastlanır. Ancak bazı moleküllerin kendi ayna görüntüleri yoktur ve bu durum uzun süre kimyagerler için bir bulmaca olmuştur. Kagan ve Soai, 'omokiral' adı verilen ayna görüntüsü olmayan moleküllerdeki kimyasal reaksiyonları ilk kez kontrol etmeyi başarmış ve bu sayede özellikle ilaç üretiminde hayati önem taşıyan yeni teknolojilerin önünü açmışlardır.
Fransız bilim insanı Kagan'a verilen bu Nobel Ödülü, dönemin Fransa Araştırma Bakanı Roger-Gerard Schwartzenberg'in de Nobel Vakfı'na gönderdiği protesto mektubuyla körüklenen, dışlanmasına yönelik tartışmalardan 25 yıl sonra geldi.
O yılın kazananları, moleküllerin belirli bir yöne yönlendirilmesini sağlayan asimetrik kataliz üzerindeki araştırmaları nedeniyle iki Amerikalı, Barry Sharpless ile William Knowles ve bir Japon, Ryoji Noyori olmuştu.
Bakan mektubunda, asimetrik kataliz keşfini 1971'de ilk yayınlayan kişinin Kagan olduğuna dikkat çekmişti. Kagan ise tamamen sessizliğe bürünmeyi tercih etmişti.
Kagan, o dönemde bile bu araştırma alanına en çok katkıda bulunan dört kimyagerden biri olarak bilim dünyasında tanınıyordu, ancak Nobel Vakfı'nın kuralları ödülün en fazla üç kişiye verilmesini öngörüyor. Benzer dışlanmalar Nobel tarih defterinde, İtalyan bilim insanları da dâhil olmak üzere defalarca yaşandı. Örneğin bu durum 2008 yılında fizikçiler Nicola Cabibbo ile Giovanni Jona-Lasinio'nun ve 1970 yılında fizikçi Luciano Maiani'nin başına gelmiştir.
Her hakkı saklıdır © Telif hakkı ANSA