Bir zamanlar Stalin dönemi baskılarının kanıtlarını barındıran Moskova'daki bir müzede, ekranda huzurlu aile sahneleri akarken bir dış ses Sovyetler Birliği'nde II. Dünya Savaşı öncesi yaşamın sükunetini övüyordu.
“Sovyet halkının soykırımını” anmak için kurulan müze, milyonlarca kişinin katledilmesini ve hapsedilmesini yıllardır gün ışığına çıkaran ödüllü Gulag Tarihi Müzesi'ni devre dışı bıraktı.
Ancak Rusya'nın 2022'de Ukrayna'ya yönelik saldırısını başlatmasından bu yana, ülkenin geçmişine yönelik bu tür eleştiriler vatansızlık olarak nitelendirildi, ders kitaplarından ve resmi söylemden silindi.
Bunun yerine Kremlin, Stalin döneminde işlenen dehşetleri örtbas etme, diktatörü rehabilite etme ve ülkenin dört bir yanında heykellerini ve büstlerini dikme politikasını iki katına çıkardı.
Gulag Tarihi Müzesi, yangın güvenliği ihlalleri iddiasıyla 2024 yılında "geçici olarak" kapatılmıştı. Yeni müzedeki bir rehbere göre sergileri "depoya taşındı".
Gulag anısını yaşatmak için mücadele eden isimsiz bir Rus kadın, "Bundan böyle baskıların tarihi karanlık bir alan olarak kalacak ve ortak tarihimiz bozulmuş kalmaya devam edecek" dedi.
Bu tarih her iki açıdan da kasvetlidir.
1930'lar ile 1950'lerin başı arasında Gulag sisteminde vatan haini ve devlet düşmanı suçlamasıyla hükümetleri tarafından 18 milyon kadar insan hapsedildi.
Tarihçiler bunların en az 1,5 milyonunun öldüğünü genel olarak kabul ederken, bazıları gerçek rakamın daha yüksek olduğunu öne sürüyor.
On yıllar sonra gizliliği kaldırılan Sovyet arşivlerine göre, 1930'larda Ukrayna'da insan yapımı Holodomor kıtlığında 3 ila 5 milyon kişi daha öldü ve 1,6 milyon kişi idam edildi ya da zorunlu nüfus transferleri sonucunda hayatını kaybetti.
Bu sırada II. Dünya Savaşı kendi ölümcül bedelini de beraberinde getirdi; hem sivil hem de askeri olarak 20 milyon ila 27 milyon insanın öldüğü tahmin edilen Sovyetler Birliği en yüksek kayıpları verdi.
Yeni müzenin dört bir yanındaki hoparlörlerden bir dış ses, Rusya'nın "Büyük Vatanseverlik Savaşı" olarak adlandırdığı ve 1941'de Nazi Almanyası'nın SSCB'ye saldırısıyla başladığını söylediği II. Dünya Savaşı sırasında "anavatanımızın daha önce hiç görülmemiş bir şiddetle karşı karşıya kaldığını" anlatıyor.
Sovyetler Birliği'nin geniş bir zorunlu çalışma kampı ağı olan gulagda tutuklanan, idam edilen veya hapsedilenler hakkında tek bir kelime bile edilmiyor.
Kremlin'in resmi anlatısının görkemli sergisine rağmen "Hafıza Müzesi" şu ana kadar düşük bir profil sergiledi.
Yalnızca önceden ayarlanan küçük gruplara rehberli turlar sunuyor.
Web sitesinde, öğrencilerin ve okul çocuklarının yanı sıra "her şeyden önce" Ukrayna savaşı gazilerini ve ailelerini ağırladığını belirtiyor.
İçeride bir avuç ziyaretçi, Leningrad Kuşatması, toplama kampları ve yerleşim yerlerinin yerle bir edilmesi sırasında yaşanan dehşeti hatırlatan hayali bir ailenin (Lebedevler) yapay zeka tarafından oluşturulan hikayesini takip ediyor.
Rehber, "Bu kompozit bir görüntü. Bu ailenin her üyesinin birkaç prototipi var" diye açıkladı.
Sahnelerin, "gerçek aktörlerin katılımıyla çekildiğini" güvence altına aldı.
Dev ekranlarda Nazi toplama kamplarındaki ranzaların canlandırmaları ve Auschwitz-Birkenau ölüm kampının girişi gösteriliyor.
Salonun etrafında balmumu heykel tarzı figürler bulunuyor – kıyafetleri yırtılmış ve kanlı kadınlar ve çocuklar, Nazi askerleri tarafından namlu ucunda tutuluyor.
Eleştirmenler hem orijinal Gulag müzesinin kapatılmasına hem de onun yerini alan içeriğe karşı tepki gösterdi. Müze tercih etmediği için büyük kısmı yapay zeka tarafından oluşturuldu