Önde gelen teknoloji yöneticilerinin yanında yer alan ABD Başkanı Donald Trump, büyük yapay zeka (YZ) şirketlerinin riskleri yönetmek için iç kontroller ve izleme, dış denetimler ve yönetim kurulu gözetimi kullanacağı gönüllü bir anlaşma duyurdu. Beyaz Saray bu taahhütleri "ahlaki açıdan bağlayıcı" olarak nitelendiriyor, ancak bu mutabakat benzer bir yasal yaptırım sistemi oluşturmuyor.
Yönetimin mantığı anlaşılabilir bir durumdur. Yapay zeka ekonomik ve askeri bir güç kaynağı haline geliyor ve Washington, Çin hızla ilerlerken düzenlemelerin Amerikan şirketlerini yavaşlatmasını istemiyor. Peki ama dünyanın en güçlü yapay zeka sistemlerinden çoğunu geliştiren ülke, bunları inşa eden şirketlerin büyük ölçüde kendi kendilerini denetlemesi gerektiğini dünyanın geri kalanına söylediğinde ne olur?
Bu soru sadece Washington'la sınırlı kalamaz. Kaliforniya'da geliştirilen, Amerikan bilgi işlem altyapısı üzerinde eğitilen, Avrupa'da satılan bir ürüne entegre edilen ve sonunda Asya veya Afrika'da kullanılan bir model düşünülebilir. Bu modelin sonuçları, geliştirildiği ülkenin sınırlarında durmaz.
Avrupa farklı bir yaklaşım benimsemiştir. Avrupa Birliği'nin Yapay Zeka Yasası, genel amaçlı yapay zeka modellerinin sağlayıcılarına bağlayıcı yükümlülükler getirirken, sistemik risk oluşturduğu düşünülen sistemler için ek gereklilikler öngörmektedir. Bu arada Çin, iç düzenlemeyi uluslararası tartışmaları etkilemeye yönelik aktif bir çabayla birleştirmektedir.
Çin hükümeti bu çaba konusunda açık olmuştur. Ülkenin 2025 Küresel Yapay Zeka Yönetişimi Eylem Planı; uluslararası işbirliği, kapasite geliştirme ve yapay zeka yönetişimi için daha kapsayıcı bir çerçeve çağrısında bulunmaktadır. Temmuz 2025'te Pekin ayrıca Dünya Yapay Zeka İşbirliği Örgütü'nü önermiş ve Birleşmiş Milletler'in küresel yapay zeka yönetişimi için ana kanal olmaya devam etmesi gerektiğini belirtmiştir. Bu örgüt, Temmuz 2026'da Şanghay'da 29 ülkenin kuruluş anlaşmasını imzalamasıyla taslaktan gerçeğe dönüşmüştür.
Son dönemdeki çalışmalarım, Çin'in uluslararası bilimsel angajmanı, standartları ve ağları daha geniş teknolojik stratejisinin bir parçası olarak giderek daha fazla gördüğü soncuna varmama yol açtı. Pekin, artan teknolojik kendine yeterliliği, küresel bilimsel ve teknolojik meselelerde daha genişletici bir rol ile birleştirmeye çalışıyor.
Teknolojik liderlik ile kurumsal liderlik aynı şey değildir. Amerika Birleşik Devletleri yapay zekanın önemli alanlarında önde kalmaya devam edebilir ve yine de teknolojiyi yöneten kurallar üzerindeki nüfuzunu kaybedebilir.
Eğer Washington'ın temel yanıtı öncü yapay zeka şirketlerinin kendilerini denetlemesi gerektiği yönündeyse, diğer hükümetler bunu dikkate alacaktır. Bazıları benzer düzenlemeleri benimseyebilir. Diğerleri ise ulusal sınırların ötesinde sonuçları olan sistemlerin öncelikle kurumsal kararlara bırakılamayacağı sonucuna varacaktır. Muhtemel sonuç, dağınık bir kurallar yaması olacaktır: Amerikan çerçevesi altında faaliyet gösteren Amerikan şirketleri, ayrıntılı yasal gerekliliklerle karşı karşıya kalan Avrupalı kullanıcılar ve kendi yaklaşımlarını geliştiren diğer yerlerdeki hükümetler.
Gelişmekte olan ülkelerin bu tartışmada özel bir payı vardır. birçoğu, standartları başka yerlerde belirlenen teknolojilerin kalıcı tüketicileri haline gelmeden yapay zekanın ekonomik faydalarını istemektedir. Çin bu endişeyi anlamış ve yapay zeka kapasite geliştirme ile Küresel Güney ile işbirliğini uluslararası mesajının bir parçası haline getirmiştir.
Eylül 2025 tarihli Yapay Zeka+ Uluslararası İşbirliği Girişimi, politika alışverişi, pratik işbirliği ve yapay zeka faydalarına daha geniş erişim çağrısında bulunmaktadır. Washington, daha büyük bir ses arayan ülkelerde bu mesajın cazibesini kabul etmelidir.