Pakistan, bu haziran ayında İslami alim Müftü Taki Usmani ve diğer beş kişinin, kripto paraların mal satın almak için kullanılmasını "caiz" olmadığını savunan bir fetva [dinî kararname] yayımlamasıyla küresel manşetlere çıktı. Argüman, kriptonun "yalnızca dijital bir hesapta hayali sayıların kaydı" olduğu ve Şeriat'a göre mal [servet] olarak tanınmadığı yönündeydi.
Pakistan Sanal Varlıklar Düzenleme Kurumu (PVARA) başkanı Bilal bin Saqib, bir netleştirme talebiyle konuyu takip etti: Kripto aslında saf dijital para birimlerinden altına dayalı token'lara, stablecoin'lerden karmaşık finansal enstrümanlara kadar -bazıları gerçek dünyadaki servete, değerli metallere ve para birimlerine yasal hak iddiaları olarak karşılık gelen- bir dizi varlığı kapsar. Bu geçerli bir endişedir. Bu vakaların birkaçında, kripto para teknolojisi, altındaki blok zinciri, tıpkı bir bankadaki veri tabanı gibi, sadece bir kayıt defteri görevi görür.
Bu kararname Pakistan'da iki açıdan önemli etkilere sahiptir: Birincisi, kripto ile ilgili her şey için bankacılığa yönelik sekiz yıllık açık bir yasağın ardından Pakistan son zamanlarda kripto kervanına katılarak tam gaz savunuculuğa ani bir dönüş yaptı. Bu fetva kesinlikle işleri karmaşıklaştıracaktır.
İkincisi ve daha da önemlisi, Saqib kısa süre önce bir Senato komitesi brifinginde Pakistan'ın halihazırda yaklaşık 40 milyon kripto hesabı ile dünyanın en büyük üçüncü kripto pazarı olduğunu iddia etti. Bu rakam, sadece altı milyon olan aktif mükellef sayımızı gölgede bırakıyor.
Müslüman dünyasında kripto para üzerindeki tartışma hala gelişmekte olup, yalnızca dijital varlıklar hakkında değil, aynı zamanda paranın doğası ve etrafında inşa edilen finansal sistemler hakkında da sorular doğurmaktadır.
Bu bağlamda, büyük kripto tartışmasını daha sonra değil de şimdi yapmak kesinlikle iyidir.
Kripto üzerine araştırma odaklı iki bilgisayar bilimi akademisyeni olarak, 2018 yılında bu konudaki İslami perspektifleri özetleyen bir makale kaleme aldık. Ekonomi ve teoloji alanında arka planımız olmadığından, yasal kararları belgelemede anlaşılır bir egzersiz bekliyorduk. Aksine, gözleri açıcıydı. Mevcut tartışmamızın, inancımıza göre, buz dağının sadece görünen kısmı olduğuna inanıyoruz.
İşte deneyimimizden üç temel içgörü.
'İslami ekonomi' üzerinde çalışılmaya devam edilen bir alandır
Modern İslami ekonomi, İranlı din adamı Bakır Sadr ve Pakistanlı ilahiyatçı Ebu'l-A'la Mevdudi'nin öncü çalışmaları sayesinde 20. yüzyılın sonlarında ortaya çıkan nispeten yakın tarihli bir yaratımdır. Birinci Uluslararası İslami Ekonomi Konferansı sadece 50 yıl önce, 1976'da gerçekleştirilmiştir.
Bu alanın vizyonu, İslami hukukun [Makasıd-ı Şeria] yüce amaçlarına katkıda bulunmaktır - yani İmam Gazali'ye göre, "halkın inançlarını, yaşamlarını, akıllarını, nesillerini ve mallarını korumakta yatan refahını teşvik etmek; bunların korunmasını sağlayan ne varsa kamu yararına hizmet eder ve arzu edilendir, onlara zarar veren ne varsa kamu yararına aykırıdır ve ortadan kaldırılması arzu edilendir."
Bu vizyon; tefecilik ve faiz, kumar ve diğer spekülatif faaliyetler, etik dışı ve iffetsiz uygulamalardan elde edilen kazançlar ve yasaklı malların ticaretinin yasaklanması konusunda net yasaklar ile sonuçlanır. Öte yandan, katılımcı bankacılığı, kâr ve zarar ortaklığını, İslami vakıfları ve Zekat'ı açıkça teşvik etmektedir.
Ancak bu çıplak temellerin ötesinde, işler çok daha gri ve hala yapılması gereken çok iş var. İslami ekonomi, temel ilkelerinden uzaklaşmakla ve sadece kopyalamakla eleştirilerle de karşı karşıya kalmıştır.