Baş Yönetici John Lee Ka-chiu'nun “yapay zekalı şehir beyni” vizyonu hem cesur hem de zamanında atılmış bir adım. Ulaşım, bayındırlık işleri, çevresel izleme ve acil durum müdahalesindeki verileri birbirine bağlayan entegre bir sistem; Hong Kong'un riskleri daha proaktif bir şekilde yönetmesine ve hizmetleri daha etkin bir şekilde koordine etmesine yardımcı olabilir.
Bu girişim son derece övgüye değer. Aynı zamanda kritik bir soruyu da beraberinde getiriyor: Bir şehir beyni, halkının nasıl iletişim kurduğunu anlamıyorsa, bir şehri gerçekten anlayabilir mi?
İşin gerçeği şu ki, Hong Kong'da iletişim nadiren tek dilli gerçekleşir. Benim gibi insanlar her gün, genellikle tek bir sohbet içinde Kantonese, Mandarin, İngilizce ve diğer dilsel kaynaklar arasında geçiş yapıyor. Bu çözülmesi gereken bir sorun değil. Aksine, Hong Kong'un en büyük güçlerinden biridir. Şehrin avantajı, çift dilli ve üç dilli nüfusunda yatmaktadır.
Politika yapıcılar çok dilliliği tartışırken, genellikle insanların kaç dil konuşabildiğine odaklanırlar. Eşit derecede önemli bir diğer soru da insanların bu diller arasında nasıl geçiş yaptığıdır. Çok dilli bir kişi birden fazla dile sahiptir. Diller arası geçiş (translanguaging) yapabilen bir kişi ise bağlama, dinleyiciye ve amaca göre bu dilleri dinamik olarak kullanır. Dil kullanımı, ayrı zihinsel bölmelerden oluşan sabit bir set gibi değildir. İnsanların gerçek zamanlı olarak anlam, ilişkiler ve kimlik aktarmasını ve müzakere etmesini sağlayan esnek bir sistemdir.
Bu ayrım yalnızca anlamsal değildir. Çok dillilik etrafında inşa edilmiş bir sistem, bir arayanı “Kantonese konuşan” veya “İngilizce konuşan” olarak sınıflandırabilir ve aramayı buna göre yönlendirebilir. Diller arası geçiş (translanguaging) etrafında kurulmuş bir sistem ise aynı arayanın tek bir cümle içinde diller arasında geçiş yapabileceğini ve bu geçişin kendisinin bilgi taşıyabileceğini kabul eder. İlk yaklaşım dili sabit bir özellik olarak ele alırken, ikincisi onu dinamik bir kaynak olarak ele alır.
Prakte bunun önemi büyüktür; çünkü önerilen yapay zekalı şehir beyni yalnızca altyapıyla değil, insan davranışıyla da etkileşime girecektir. Bu nedenle hükümet, geliştirme sürecine dilbilimcileri ve bilişsel bilim insanlarını dahil etmelidir. Dil, basitçe başka bir veri seti değildir. İnsanların kamu hizmetlerini deneyimledikleri, acil durumları bildirdikleri ve ihtiyaçlarını ilettikleri temel yollardan biridir.
Bunun pratikte neden önemli olduğunu görmek için gerçekçi bir acil durum senaryosunu ele alalım. Bir tayfun sırasında bir otel resepsiyonisti 999'u arar. Konuşmaya Kantonese başlar, binayla ilgili teknik detayları açıklamak için kısa süreliğine İngilizceye geçer, ardından yakındaki korkmuş misafirleri sakinleştirmek için tekrar Kantonese'ye döner. Aktarılan bilgiler sadece dilsel değildir. Dil değişikliklerinin kendisi bile bağlamı, aciliyeti ve sosyal dinamikleri ortaya koyar.
Katı tek dilli kategoriler etrafında tasarlanmış bir yapay zekâ sistemi kelimeleri yakalayabilir ancak kritik bir anda hayat kurtarabilecek anlamın bir kısmını kaçırabilir. Dilden haberdar bir sistem, insan operatörün yerini almamalıdır. Aramanın dilsel bağlamını korumalı, olası yanlış anlamalara işaret etmeli ve netleştirme soruları önermelidir. Bu, empatiyi otomatikleştirmekle ilgili değildir. İnsan karar vericilere muhakemelerini daha etkili bir şekilde kullanabilmeleri için daha iyi bilgi sağlamakla ilgilidir.
Acil durum yönetimi özellikle önem taşımaktadır çünkü yapay zekalı şehir beyin projesinin ilk aşaması Güvenlik Bürosu'nun Acil Durum İzleme ve Destek Merkezi'ne odaklanmaktadır. Kriz anlarında iletişim daha az değil, daha akışkan hale gelebilir. Araştırmalar, insanların stres altında dilleri mutlaka bilinçli olarak seçmediğini gösteriyor. O anda en erişilebilir olan kaynaklar hangileriyse onlardan yararlanırlar.
Bu, yapay zekanın...