Malezya’nın, savaşın sarstığı ülkenin liderinin Kuala Lumpur’a gerçekleştireceği ziyaret öncesinde Myanmar vatandaşlarını ülkelerine geri göndermesi, Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği’nin (ASEAN) diğer üyelerinin Naypi̇daw ile bağları onarma çabalarını yansıtıyor gibi görünüm sergiliyor.
Analistlere göre, Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği’nin (ASEAN) birkaç üyesi son zamanlarda Myanmar ile ikili düzeydeki temaslarını artırdı; bu durum, blok ile ülke arasında kademeli bir normalleşmenin, Myanmar’daki iç savaşı sona erdirme çabalarını zayıflatıp zayıflatamayacağı konusunda soru işaretleri uyandırıyor.
Bölgesel hükümet bakanı Nay Lin Tun, Malezya’dan sınır dışı edilen yaklaşık 1.500 Myanmar vatandaşının pazar günü güneydeki Yangon’a ulaştığını söyledi.
İnsan hakları grupları ve Birleşmiş Milletler mülteci ajansından eleştiri alan bu geri gönderme programı kapsamında, 1.479 geri dönen kişi Malezya’dan iki donanma savaş gemisi ve bir hastane gemisiyle taşındı.
Ülkenin İçişleri Bakanlığı’na göre bu kişiler, Malezya’dan aşamalı olarak geri gönderilmesi planlanan 5.000 Myanmar vatandaşından oluşuyor; Malezya’da göçmen gözaltı merkezlerinde 10.300'den fazla Myanmar vatandaşı daha bulunuyor.
Sınır dışı etme süreci, Kuala Lumpur’da Myanmar Devlet Başkanı Min Aung Hlaing’i ağırlamak için yapılan hazırlıklarla aynı döneme denk geldi. Başbakan Enver İbrahim Salı günü yaptığı açıklamada, yeni seçilen liderin "önümüzdeki birkaç gün içinde" Malezya’yı ziyaret edeceğini belirtti.
Devlet ajansı Bernama, İletişim Bakanı Fahmi Fadzil’in geçen hafta yaptığı açıklamaya dayanarak, Myanmar’ın askeri cuntası tarafından 2021’deki darbeyle devrilen ve ardından ordu destekli bir partinin domine ettiği tartışmalı bir seçimin ardından nisan ayında devlet başkanlığına seçilen eski lider Min Aung Hlaing’in, ekim ayında Kuala Lumpur’u ziyaret edecek birçok yabancı lider arasında yer alacağını aktardı.
Myanmar, Min Aung Hlaing liderliğindeki askeri darbenin Ulusal Demokrasi Ligi hükümetini devirdiği 2021 yılından bu yana iç savaşla boğuşuyor.
Malezya’nın Myanmar vatandaşlarını güvenliklerini hiçe sayarak geri gönderdiği yönündeki suçlamaları reddeden Enver, geçen ay yaptığı açıklamada, uzun süredir devam eden sorunları çözmek için temasların sürdürülmesinin gerekli olduğunu belirterek, hükümetinin ek geri dönüşleri kolaylaştırmak amacıyla Myanmar ile daha fazla görüşme gerçekleştireceğini ekledi.
Malaya Üniversitesi uluslararası ilişkiler ve insan hakları doçenti Khoo Ying Hooi, Malezya’nın geri gönderme çabalarının endişelere yol açtığını söyledi.
Khoo, “İki taraf arasında gerçekten ne üzerinde anlaşmaya varıldığını bilene kadar bunu kesin bir 'quid pro quo' (karşılıklılık ilkesi) olarak nitelendirme konusunda dikkatli olurdum” dedi ve ekledi: “Yine de geri göndermelerin zamanlaması ve Min’in yaklaşan ziyareti göz önüne alındığında, bir bağlantı görmemek zor.”
Khoo, göçmen meselesinin Myanmar ile yapılacak daha geniş kapsamlı görüşmelerin bir parçası haline gelmesi durumunda bu hamlenin endişe verici bir emsal oluşturabileceğini sözlerine ekledi.
Medya raporlarına göre, BM Mülteciler Yüksek Komiserliği’nin Myanmar vatandaşlarına erişimi reddedildi ve bu durum geri dönüşlerin gönüllü olup olmadığının değerlendirilmesini engelledi.
Khoo, Tayland’ın defalarca Myanmar vatandaş sınır dışı ettiğini belirterek, “Malezya kendi ulusal çıkarlarını takip edebilir, ancak bu çıkarlar temel koruma güvencelerinin pahasına olmamalıdır” dedi.
Khoo, “Tehlike şu ki, hükümetler insanları kendi ülkelerinden çıkarmaya odaklandıkça, geri dönmelerinin gerçekten güvenli olup olmadığına çok daha az dikkat ediliyor” diye ekledi.
Hak grubu Fortify Rights’a göre Tayland, Şubat 2024 ile 2025’in sonları arasında Ranong-Kawthaung sınır kapısından 3.500’den fazla Myanmar vatandaşını zorla geri göndermek için Myanmar ile birlikte çalıştı ve bu uygulama bugün de devam ediyor.
Khoo, Malezya’nın eski dış işleri bakanı Saifuddin Abdullah’ın özellikle eleştirel olduğunu belirtti