ABD'nin NATO Temsilcisi Matthew Whitaker geçen hafta Prag'da yaptığı açıklamada, Çekya'nın "savunma harcamalarını artırmaya devam etmesi gerektiğini" talep ederek, "Müttefiklerimizin taşın altına elini koymasını bekliyoruz" dedi.
Bu çağrı yeni değil. Rusya'dan kaynaklanan tehditlere ilişkin uyarılar artarken ve Washington Avrupalı müttefiklerin güvenlik konusunda daha büyük sorumluluk almasını talep ederken, NATO savunma harcamaları hedefini GSYİH'nin %2'sinden %3,5'ine yükseltti ve geride kalanlar üzerindeki baskı artıyor.
Slovenya ve Arnavutluk ile birlikte eski hedefi henüz tutturamamış olan Çekya'da, hükümeti geçen yılın sonlarında göreve geldiğinde 2026 savunma bütçesini GSYİH'nin yaklaşık %1,7'sine indiren Çekya Başbakanı Andrej Babis, Washington'dan gelen bu son sert çıkışa karşı koydu.
NATO üyeliğinin Çekya için çok hayati olduğunu yineleyen başbakan, hükümetin harcamaları hızlandırmaya gücünün yetmeyeceğini açıkça dile getirdi. 2027 yılında %2'lik hedefe ulaşma taahhüdünde bulundu ancak daha fazla artış planlamıyor.
Bu durum, popülist milyarderi, ABD Başkanı Donald Trump ile olan kişisel ilişkisinin gelişen bu anlaşmazlık ortasında ülkeyi koruyacağını ummak zorunda bırakıyor.
Trump'ın Çekya'yı Orta Avrupalı NATO müttefiklerini hedef alan Rus melez savaş tehdidinden koruyup korumayacağı ise başka bir soru işareti.
Artan başıboş dron dalgası ve Rus istihbarat operasyonları —şüpheli bombalamalar, sabotajlar ve siber savaş— komşu ülkelerde alarm zillerinin çalmasına neden oldu.
Önemli Çek ortakları Almanya ve Polonya, yüksek profilli olaylar bildirerek bunları Ukrayna müttefiklerini sindirme girişimleriyle ilişkilendirdiler.
Çekya, bu tür bir saldırıyı ilk deneyenlerden biri olması nedeniyle tehdidi çoğu ülkeden daha iyi anlamalıdır.
Çekya Güvenlik Bilgi Servisi (BIS), yedi yıl önce Ukrayna ile bağlantılı silahların depolandığı bir deponun bombalanmasının Rusya'nın iç istihbarat teşkilatı Federal Güvenlik Servisi (FSB) tarafından gerçekleştirildiğini 2021 yılında rapor etmişti.
O dönemde başbakanlık görevini ilk kez yürüten Babis, yaklaşık 100 Rus diplomat ve büyükelçilik personelini sınır dışı ederek Moskova ile ilişkileri dondurarak karşılık vermişti.
BIS, bölgedeki diğer istihbarat teşkilatlarıyla aynı çizgide kalarak Rusya'dan gelen tehdidin arttığı uyarısında bulunmaya devam ediyor.
Bununla birlikte, komşu ülkeler hızla harekete geçerken, selefleri gibi Babis hükümeti de ulusal savunma bütçesi konusunda ayak uydurmayı başaramadı.
Prag geçen yıl savunmaya GSYİH'nin sadece %1,86'sını harcadı; Polonya ve Baltık Devletleri ise yeni NATO hedefini çoktan tutturdu ve gelecek yıl %5'e ulaşacaklar.
Babis bu yaklaşımın değişmeyeceğini açıkça belirtti. Ancak Çekya'nın savunma harcamalarını artırmaya gücünün yetemeyeceği iddiâsı, hükümetinin 22 Eylül'de onayladığı 2027 bütçesiyle çelişiyor.
Bu mali plan, harcamaları cömertçe artıracak ve 386 milyar Çek kronu (15,8 milyar euro veya 18 milyar dolar) ile Çekya tarihindeki en yüksek ikinci bütçe açığını hedefliyor.
Eski NATO hedefini nihayet yakalamak bu harcama artışının bir kısmını oluştururken, artan harcamaların çoğunluğu koalisyon hükümetinin iç siyasi önceliklerini yansıtıyor.
Plan, Babis'in ANO partisinin ve ortakları aşırı sağcı Özgürlük ve Doğrudan Demokrasi Partisi (SPD) ile radikal sağcı Kendileri İçin Motorcular Partisi'nin seçim kampanyası vaatlerini açıkça yansıtıyor. Hepsi, emeklilik, eğitim, sağlık ve altyapı harcamalarına duyulan acil ihtiyacı savunmanın sekteye uğratmasına izin verilemeyeceğini söylüyor.
Prag'dan siyaset bilimci Ales Michal, "Ülkenin savunmaya daha fazla harcama yapamayacağı iddiası öncelikle iç politikaya dayanmaktadır" dedi.