İran hükümeti, ABD’nin ülkeye yönelik kuşatma ve yaptırımlarının halk üzerinde yarattığı şiddetli mali baskıyı azaltmaya çalışıyor.
Cumhurbaşkan Mesud Pezeşkiyan kısa süre önce birkaç kabine üyesiyle birlikte, ABD-İsrail savaşının İran ekonomisi üzerindeki ekonomik etkilerini –İran lirasının değer kaybetmesi ve geçim krizleri dahil– hafifletmeye yönelik önlemleri ele aldı.
Pezeşkiyan sosyal medyada yaptığı açıklamada, "Düşmanın son aylardaki planı, İran'ın asil halkına baskı yapmak amacıyla ülkenin hayati damarlarını kesmek olmuştur" dedi.
Hükümetin vereceği yanıtın tüm detayları bilinmemekle birlikte, toplantının kapsamı ve Pezeşkiyan’ın sonraki açıklamaları bu politikalara dair bazı ipuçları veriyor.
İran’ın ekonomik durumu, savaşın 28 Şubat'ta başlamasından ve ABD ile İsrail'in üst düzey İranlı siyasi ve askeri figürleri öldürmesinden bu yana keskin bir şekilde kötüleşti.
O tarihten bu yana süregelen ABD-İsrail bombalamaları, ülkeye tahmini 270 milyar dolar zarar verdi.
Durum, ABD’nin ağustos ayı sonlarında ülkeyi uluslararası ticaretten tamamen izole etmeyi amaçlayan "Ekonomik Dışlanmışlar Operasyonu"nu (Operation Economic Outcast) başlatmasının ardından daha da kötüleşti.
ABD deniz ablukası nedeniyle enerji ihracatındaki çöküşle birlikte İran'ın gayri safi yurtiçi hasılası (GSYH) yüzde 10 oranında daraldı. Buna karşılık İran riyali rekor seviyelere geriledi.
İran, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasına ilişkin ABD ile yapılan müzakerelerde ablukanın kaldırılmasını temel bir talep haline getirdi.
Londra merkezli düşünce kuruluşu Bourse and Bazaar Vakfı'ndan Maryam Ashrafi, Al Jazeera'ya yaptığı açıklamada, özellikle artan gıda fiyatları nedeniyle İranlı tüketiciler için ekonomik durumun kötüleştiğini söyledi.
Buna karşılık İranlılar “giderek daha ucuz ve kalitesiz mallara yöneliyor”. Margarin gibi bazı temel gıdaların üretiminde kullanılan hammaddelerin kıtlığı da fiyatları etkiledi.
Buğday ve tahıl ithalatı da İran'ın güney limanlarına uygulanan ABD deniz ablukası nedeniyle azaldı.
Ashrafi Al Jazeera'ya yaptığı açıklamada, “[Bu limanlara] hizmet eden büyük dökme yük gemileri 80.000 tonun üzerinde tarım ürünü taşıyabiliyor” dedi.
Ambargo altında olmayan Hazar Denizi limanlarının alternatif rotasını kullanan bazı gemilerin sadece 7.200 tonluk yük alabildiğini söyledi. Kara yollarını kullanan kamyonlar ise araç başına yaklaşık 20 tonla sınırlı.
Ambalaj fiyatlarındaki artışlar da işletmeleri tedarik zinciri kesintileriyle karşı karşıya bıraktı.
Sigorta maliyetleri de, savaşla ilgili kayıplar genellikle sigortacılar tarafından karşılanmasa bile arttı.
İlaçlara yaptırım uygulanmasa da, İran'ın ilaç endüstrisi tarafından kullanılan hammaddelerin bulunmasının “gittikçe zor ve masraflı” hale geldiğini belirtti.
ABD'nin İran havayollarına uyguladığı yaptırımların hava ulaşımında neden olduğu aksamalar, ülkedeki ilaç kıtlığı korkularını artırdı.
Cumartesi günkü toplantıda İran Plan ve Bütçe Teşkilatı krizle başa çıkmak için yedi maddelik bir paket sundu ancak detaylar açıklanmadı.
İran'ın yarı resmi haber ajansı Tasnim, teklifin “ülkenin önündeki zorlukların daha düzenli ve daha az maliyetle aşılmasına yardımcı olmayı” amaçladığını bildirdi.
Pezeşkiyan, toplantının ertesi günü yeni ekonomik düzenlemeyi koordine etmek üzere bir komite kurulmasını emrederek yanıt verdi.
Komitede merkez bankası başkanı Abdolnaser Hemmati, İçişleri Bakanı Eskandar Momeni ve Tahran'ın muhafazakar belediye başkanı Alireza Zakani yer alıyor.
İran devlet yayın kuruluşu IRNA'nın haberine göre komitenin amacı ülke genelinde fiyatların istikrara kavuşmasına yardımcı olmak.
Pezeşkiyan