Geçtiğimiz hafta Prag'da bir açıklama yapan ABD'nin NATO Büyükelçisi Matthew Whitaker, Çek Cumhuriyeti'nin "savunma harcamalarını artırmaya kararlı kalması gerektiğini" talep ederek, "Müttefiklerimizden ellerini taşın altına koymalarını bekliyoruz" dedi.
Bu çağrı yeni değil. Rusya'dan gelen tehditlere ilişkin uyarılar artarken ve Washington Avrupalı müttefiklerden güvenlik konusunda daha fazla sorumluluk almasını talep ederken, NATO savunma harcamaları hedefimi GSYİH'nin yüzde 2'sinden yüzde 3,5'ine çıkardı ve geride kalanlar üzerindeki baskı artıyor.
Slovenya ve Arnavutluk ile birlikte Çekya da henüz eski hedefi tutturabilmiş değil. Ancak geçen yılın sonlarında göreve geldiğinde 2026 savunma bütçesini GSYİH'nin yaklaşık yüzde 1,7'sine düşüren hükümetin başında bulunan Çek Başbakanı Andrej Babis, Washington'dan gelen bu son eleştirilere karşı çıktı.
NATO üyeliğinin Çekya için çok önemli olduğunu yineleyen başbakan, hükümetin harcamaları hızlandırmaya gücünün yetmeyeceğini açıkça belirtti. 2027'de yüzde 2 hedefine ulaşma sözü veren Babis, daha fazla artış planlamıyor.
Bu durum, popülist milyarderi, aralarındaki bu büyüyen anlaşmazlık ortasında ABD Başkanı Donald Trump ile olan kişisel ilişkisinin ülkeyi koruyacağını ummaya yöneltiyor.
Trump'ın Çekya'yı Orta Avrupalı NATO müttefiklerini hedef alan Rus melez harp tehdidinden koruyup korumayacağı ise başka bir soru işareti.
Artan başıboş dron dalgası ve Rus istihbarat operasyonları —şüpheli bombalamalar, sabotajlar ve siber savaş— komşu ülkelerde alarma neden oldu.
Önemli Çek ortakları olan Almanya ve Polonya, yüksek profilli olaylar rapor etmiş ve bunları Ukrayna müttefiklerini sindirme girişimleriyle ilişkilendirmiştir.
Çekya, benzer bir saldırıyı ilk yaşayanlardan biri olarak bu tehdidi çoğu ülkeden daha iyi anlamalıdır.
Çekya'nın Güvenlik Bilgi Servisi (BIS), 2021 yılında, Ukrayna ile bağlantılı silahları depolayan bir deponun yedi yıl önceki bombalamasının Rusya'nın iç istihbarat teşkilatı Federal Güvenlik Servisi (FSB) tarafından gerçekleştirildiğini bildirmişti.
o sırada ilk kez başbakanlık yapan Babis, yaklaşık 100 Rus diplomatı ve büyükelçilik personelini sınır dışı ederek ve Moskova ile ilişkileri dondurarak buna yanıt vermişti.
BIS, bölgedeki diğer istihbarat teşkilatlarıyla aynı çizgide kalarak Rusya'dan gelen tehdidin arttığı konusunda uyarıda bulunmaya devam ediyor.
Ancak Babis hükümeti de kendinden öncekiler gibi, komşu ülkeler harekete geçerken bile ulusal savunma bütçesi konusunda geride kalmaktan kurtulamadı.
Prag geçen yıl savunmaya GSYİH'sinin yalnızca yüzde 1,86'sını harcadı; Polonya ve Baltık ülkeleri ise şimdiden yeni NATO hedefini tutturdu ve gelecek yıl yüzde 5'e ulaşacak.
Babis bu yaklaşımın değişmeyeceğini açıkça belirtti. Bununla birlikte, Çekya'nın savunma harcamalarını artırmaya gücünün yetmediği idaresi, hükümetinin 22 Eylül'de onayladığı 2027 bütçesiyle çelişmektedir.
Bu mali plan harcamaları cömertçe artıracak ve 386 milyar Çek kronu (15,8 milyar euro veya 18 milyar dolar) ile Çekya tarihinin en yüksek ikinci bütçe açığını hedefliyor.
Eski NATO hedefini yakalamak bu harcama artışının bir kısmını oluştururken, harcamalardaki artışın büyük kısmı koalisyon hükümetinin iç siyasi önceliklerini yansıtacaktır.
Plan, Babis'in ANO partisinin ve onun küçük ortakları olan aşırı sağcı Özgürlük ve Doğrudan Demokrasi Partisi (SPD) ile radikal sağcı Kendileri İçin Motorcular partisinin seçim kampanyası vaatlerini açıkça yansıtıyor. Hepsi savunmanın; emeklilik, eğitim, sağlık ve altyapı alanlarında acilen yapılması gereken harcamaları engellemesine izin verilemeyeceğini söylüyor.
Praglı siyaset bilimci Ales Michal, "Ülkenin savunmaya daha fazla harcama yapamayacağı iddiası öncelikle iç politikaya dayanıyor" dedi.