Bir kez daha, *The Economist* dergisinin haziran ayında “Latin Amerika'nın dramatik Trump'laşması” olarak nitelendirdiği bağlamda, bir Latin Amerika seçiminde aşırı sa yükselişinden bahsetmek gerekiyor. Brezilya'da düzenlenen ilk tur seçimlerinde, varisi, efsanevi Luiz Inácio Lula da Silva'yı iki puandan biraz az bir farkla geride bıraktı.
Eğer Lula iktidara geri dönmek için hapishaneden çıktıysa, Flávio Bolsonaro da ikinci turu kazanması halinde, darbe girişimi organize ettiği için cezaevinde bulunan babasının adına iktidarı geri alabilir. Şansını artırmak için Flávio, babasından daha makul görünmeye çalıştı; hatta Jair'in reddettiği covid aşılarına atıfta bulunarak kendisinden “aşılanmış” bir Bolsonaro olarak bile bahsetti. Bu açıklaması, babasının onu hapse götüren hatalarına karşı bağışıklık kazanmış bir aday olduğu şeklinde de okundu. Jair Bolsonaro'nun 2022'de yüzde iki daha az bir oyla kaybettiği de unutulmamalıdır. Ancak gerçeğe bakılırsa, bolsonarizm hiçbir zaman gitmedi.
André Singer'ın 2023 yılında *New Left Review*'de yayınlanan bir makalesinde hatırlattığı gibi: “Devasa askeri-dinî-tarımsal sanayi konglomerası Kongre'deki çoğunluk bloğunu ele geçirmeyi başardı ve sağcıları her türlü yapısal değişikliği engellemek için sağlam bir konuma yerleştirdi. Bolsonaro'nun destekçileri ülkenin en zengin üç eyaleti olan São Paulo, Río de Janeiro ve Minas Gerais'i ele geçirdiler.” Bugün bu blok, özellikle aşırı sağı Senato'daki büyümesiyle birlikte daha da genişleyebilir.
Lula, son büyük siyasi hamlesi olarak kampanyayı sırtladı. Hiç şüphe yok ki o, hem Brezilya'da hem de yurt dışında simge bir insan. Ama aynı zamanda geleceğinden çok geçmişi olan bir figür. Yalnızca biyolojik nedenlerden dolayı değil —ki 80 yaşında bu çok şey ifade ediyor— aynı zamanda siyasi nedenlerden dolayı da bu böyle. Brezilyalı lider, kampanya sürecinde metal işçisi ve diktatörlük tarafından zulüm gören sendika lideri olarak uzak geçmişini tekrar tekrar aktive etti: Ülkenin kaderini altüst ederek dünyanın en büyük on ekonomisinden birine başkanlık etmeyi başaran yoksul Nordeste'li çocuk imajını. Hapishanede geçirdiği en son dönemle güncellenen bu geçmiş çok gerçektir ve milyonlarca Brezilyalı için, vahşi sosyal ve ırksal adaletsizliklerle tanınan bir ülkede anlam dolu bir hikayedir.
Ancak bu aynı zamanda tükenmekte olan bir tür siyasi ranta dönüşmüştür. Solu yeniden kurmaya ya da gelecek imajları inşa etmeye artık yetmiyor; hatta hükümetinin ekonomik başarılarıyla bir anlatı inşa etmek için bile yetersiz kaldı. Birçoğu, kökleri halk arasında hala çok derin olan bir lider olmaya devam etse de Lula'nın bu anlam savaşını kaybetmekte olduğunu uzun süredir uyarıyordu ve ilk tur sonuçları bunu doğruluyor gibi görünüyor.
Uzun süredir Lulacılığın arkasındaki İşçi Partisi (PT), özellikle büyük şehirlerde zayıflıyor ve Nordeste'deki kalesine daha bağımlı hale geliyor. Lula bir tür kurtarıcıya dönüştürüldü ve kendisi de “faşizmi” durdurabilecek tek kişi olarak kendini sundu. Ancak başka bir Lula yokken, Bolsonaro hiçbir özel karizması olmayan oğluna oylarını aktarmayı başardı. İkinci tur kampanyası bu anlamda yokuş yukarı bir yarış olacak. Lula, sağın giderek artan zafer sarhoşluğunu ve aritmetik avantajını göğüslemek zorunda kalacak. Brezilya seçimleri, zaten bildiğimiz bir şeyi doğruluyor...