Dün gerçekleşen seçimlerde Flavio Bolsonaro'nun elde ettiği beklenmedik zafer, Brezilya'daki demokrasi savunucuları için sert bir darbe oldu. Bu performans, —yazının kaleme alındığı sırada hâlâ belirsizliğini koruyan— 25 Ekim'deki ikinci tur ihtimaline dair tüm hayallerin ötesinde, bu seçimin bir dönemin sonuna işaret ettiğini açıkça ortaya koyuyor. Ve dünyanın geri kalanında olduğu gibi, ne sol ne de sağ başlayan bu yeni dönem için geçerli bir projeye sahip görünmüyor.
Seksenlik başkan Lula, seksenli yıllardan bu yana sola ilham kaynağı olmuştur. Yeni demokrasinin başlangıcından itibaren aday olmuş ve 2002'de başkanlığa ulaşmadan önce —1989, 1994 ve 1998'de olmak üzere— üç kez başarısızlığa uğramıştı. Seçmenler, radikal bir lider gibi görünen birine iktidarı devretmekten onlarca yıl korktular; ta ki Lula, makul ve demokratik bir sol projenin mümkün olduğuna onları ikna edene kadar. İşçi Partisi (PT) böylece demokrasinin kırk yılında on sekiz yıl iktidarda kalarak bu tarihsel döngünün çapa noktası haline geldi.
Ancak Lula, vazgeçilmez liderin lanetini kişiliğinde simgeledi. PT'nin başkanlık mücadelesinde seçmen güvenini garanti etmek için onun adaylığı defalarca gerekli olmuştur. Bu vazgeçilmez liderlik, partinin yenilenmesini tıkamış ve PT'nin hayalleri adayıyla birlikte yaşlanmıştır. Bu, önümüzdeki ay Donald Trump'ın Cumhuriyetçi Partisini ve gelecek yıl Cristina Kirchner'in Peronizmini bekleyen lanetin aynısıdır. Partinin onun adaylığı olmadan güveni yok, onun adaylığıyla ise geleceği yok.
Patrikinin hapiste olmasına ve 2023'teki darbe girişimindeki tutumuna rağmen bolsonarizmin yeniden toparlanması, radikal sağın geçici bir olgu olmadığını teyit ediyor. Amerika Birleşik Devletleri ile yapılan karşılaştırma oldukça düşündürücüdür: Orada Yüksek Mahkeme, Donald Trump'ı korumuş ve 2024'te Beyaz Saray'a dönüşünün önünü açmıştır. Brezilya'da ise Yüksek Federal Mahkeme demokrasiyi savunmuş ve Jair Bolsonaro'yu mahkum etmiştir, ancak bu durum onun siyasi hareketini etkisiz hale getirmemiştir. Her iki mahkeme de bugün zıt nedenlerle kendi meşruiyet krizleriyle karşı karşıyadır. Ancak her iki durumda da radikal sağ bir iktidar alternatifi olarak kalmıştır.
Amerikan örneği, daha derin bir nedenden ötürü de oldukça açıklayıcıdır. MAGA (Amerika'yı Yeniden Büyük Yap) hareketi gibi bolsonarizm de olumsuz bir projeyi temsil etmektedir. Evanjelikler gibi önemli kesimleri temsil etme potansiyelinin ötesinde, önerisi geleceği inşa etmeyi değil, geçmişi düzeltmeyi amaçlamaktadır. Söz konusu olan; garantizme karşı bir güvenlik politikası, Yüksek Federal Mahkeme'ye karşı bir kurumsal reform ve modernitenin sapmalarına karşı ahlaki bir gündem ortaya koymaktır.
Trump'ın ikinci yönetimi, gelecek tutkusundan yoksun bir siyasi projenin; ideolojik aşırılıklara, kişisel intikamcılıklara, insan hakları ihlallerine ve seçmen sermayesini tüketen doymak bilmez aile içi yolsuzluklara hızla kéoştuğunu göstermiştir. Brezilya sağı da projesine yön verecek olumlu bir vizyon ortaya koymayı başaramazsa benzer bir riskle karşı karşıyadır. Seçmenin PT'den duyduğu yorgunluk, yeni bir siyasi aşamayı başlatmak için yeterli değildir. Demokrasinin bugün yaşadığımızdan çok daha karanlık bir anında, 1941 yılında ünlü Avusturyalı yazar Stefan Zweig, Brezilya'yı "geleceğin ülkesi" olarak nitelendirmişti. Ancak gelecek, bu kampanyada ortalarda yoktu. İktidar partisi savunmaya...