Milletvekilleri, eski Kosova Kurtuluş Ordusu liderlerinin mahkum edilmesinin ardından Lahey merkezli savaş suçları mahkemesini yöneten yasada büyük değişiklikleri ilk okumada kabul etti – ancak bunun yürürlüğe girmesi ikinci bir oylamayı gerektiriyor.
Kosova milletvekilleri Pazartesi günü, Kosova adalet sisteminin bir parçası olan Lahey merkezli mahkemenin 15 yılı aşan hapis cezası verememesi için Kosova İhtisas Daireleri hakkındaki yasayı değiştirmek üzere oy kullandı. Değişiklik henüz kabul edilmedi; zira bir parlamenter komisyon incelemesinden geçmesi ve ikinci okuma için geri dönmesi gerekiyor.
Parlamentonun dışında, yasama organının önünde bütün gece nöbet tutan protestocular, "Yasaya oy verin" sloganları attı.
Oylama, mahkemenin 16 Eylül'de eski Kosova Cumhurbaşkanı Haşim Taçi ve Kosova Kurtuluş Ordusu'nun (KLA) diğer üç eski lideri Yakup Krasniqi, Kadri Veseli ve Rexhep Selimi'yi savaş suçlarından sırasıyla 25, 25, 18 ve 13 yıl hapis cezasına çarptırmasının ardından Kosova'da oluşan öfkenin ortasında gerçekleşti.
Söz konusu dört kişi, Nisan 1998'den 20 Haziran 1999'a kadar Kosova'da ve Arnavutluk'taki birkaç lokasyonda keyfi gözaltı, zalimane muamele, işkence ve cinayetten suçlu bulundu.
Eleştirmenler, diğerlerinin yanı sıra mahkemenin, sanıkların suçun işlendiği dönemdeki lehe olan en uygun yasaya göre yargılanmasını sağlayan "lex mitior" (lehe kanun) ilkesini uygulamadığını iddia etti. Eski Yugoslavya'nın geçerli yasasına göre azami hapis cezası 15 yıldır.
Değişiklikler, cezaların Kosova'da çekilmesini de içeriyor. Mevcut yasaya göre, "İhtisas Daireleri, hükümlü bir kişinin cezasını çekmesi için üçüncü bir ülkeye nakledilmesini emredebilir."
Değişiklikler ayrıca Kosova Cumhurbaşkanına af yetkisi verilmesini, mahkemenin çalışmalarının uluslararası kuruluşlar tarafından denetlenmesini ve yasanın anayasal incelemesinin Kosova Anayasa Mahkemesi tarafından yapılmasını öngörüyor.
İkinci okumanın Pazartesi günü yapılıp yapılmayacağı kesin değil.
Taçi'nin kurduğu ve değişiklikleri öneren muhalefetteki Kosova Demokrat Parti'nin (PDK) lideri Bedri Hamza, oylamadan önce yaptığı açıklamada, "bir PDK girişimi" olsa bile yasanın kendi partisine ait olmadığını söyledi.
Temyiz edilecek olan karar Kosova'da öfkeye yol açtı ve o zamandan beri halk her gün protesto düzenliyor.
Bu durum aynı zamanda mahkeme hakkındaki yasayı değiştirme girişimine de yol açtı. Mahkeme hibrit bir mahkemedir; Kosova yargısının bir parçası olmasına rağmen uluslararası personelden oluşmaktadır ve Lahey'de yer almaktadır.
2015 yılında, süreçlerin Kosova'da yerel olarak yürütülmesi durumunda potansiyel tanık gözdağı endişesi nedeniyle Kosova'nın Batılı müttefiklerinin baskısıyla kuruldu.
Mahkeme, KLA savaşçılarının savaş suçları ve organ ticareti iddialarına yer veren İsviçreli Senatör Dick Marty'nin Avrupa Konseyi raporuna dayanarak, 1 Ocak 1998 ile 31 Aralık 2000 tarihleri arasında işlenen suçları yargılama yetkisine sahiptir.
Eski ABD savcısı Clint Williamson liderliğindeki AB Özel Soruşturma Görev Gücü, şüphelileri savaş suçları ve insanlığa karşı suçlardan suçlu bulmak için yeterli kanıt olduğu, ancak organ ticareti suçlamasında bulunmak için yeterli kanıt olmadığı sonucuna varmıştı.
Pazartesi günü, yasa oylamaya sunulmadan önce Başbakan Albin Kurti, milletvekillerine ülkenin cumhurbaşkanlığı seçimi konusunda başka bir krizle karşı karşıya olduğunu hatırlattı.
"Lahey mahkemesine ilişkin bir yasa gereklidir, ancak bir Kosova Cumhurbaşkanı da öyledir. Birini diğerinden önce yürütmek son derece zararlı olabilir. Biz def"