Şama Rana'nın kaleme aldığına göre, bir üniversite dekânı kısa süre önce bana, kızının beceri kazanmak amacıyla yüksek lisans yapmak yerine lisans eğitimini tamamlar tamamlamaz bir yapay zekâ girişimine katılmaya karar vermesinden duyduğu hayal kırıklığını anlattı. Tepkisi anlaşılabilirdi. Kuşaklar boyunca Hintli akademisyenler ve orta sınıf aileler için eğitim, güven veren bir hiyerarşiyi takip etmiştir. Lisans derecesi iyiydi, yüksek lisans daha iyiydi ve doktora, entelektüel başarının en yüksek biçimini temsil ediyordu. Çalışmaya harcanan daha fazla yıl, genellikle daha iyi beklentiler ve daha büyük bir mesleki güvence anlamına geliyordu. Halihazırda bir doktora programını sürdüren biri olarak kendimi, kızın kararını farklı bir gözle incelerken buldum. Belki de o, eğitimden sırt çevirmiyordu bile. Belki de üniversitelerimizin kabul etmekte daha yavaş davrandığı bir şeyi, yani gelişen ekonominin bazı kısımlarında başka bir derecenin artık otomatik olarak en değerli sonraki adım olmadığını fark etmişti.
Hindistan, haklı olarak on yıllardır yüksek öğretime erişimi genişletmeye çalışıyor. 18-23 yaş grubu için Brüt Okullaşma Oranı, 2014-15'teki yüzde 23,7'ye kıyasla 2022-23'te 29,5'e ulaştı. Bu bir başarıdır. Ancak erişimin genişletilmesi başka bir soruyu gündeme getiriyor: Öğrenciler tam olarak neye erişim kazanıyor?
Sorun Hindistan'ın çok fazla eğitimli genç nüfusa sahip olması değil. Sorun, nitelik, yetkinlik ve istihdam arasındaki ilişkinin giderek belirsizleşmesidir. 2024-25 Ekonomik Araştırması çarpıcı bir tablo sunmaktadır. Lisans derecesine sahip çalışanlar arasında yüzde 38,23'ü uzmanlık gerektiren mesleklerde çalışırken, yüzde 50,3'ü yarı vasıflı mesleklerde yer almaktadır. Bir diplomaya sahip olmak ile fiilen onunla ilişkilendirilen beceri düzeyini kullanan bir iş bulmak mutlaka aynı şey değildir.
Yapay zekâ bu uyumsuzluğu daha acil hale getiriyor. Üretken yapay zekâ; belge özetleme ve standart raporlar üretmeden temel kodlama ve prosedür analizine kadar, beyaz yakalı istihdamının geleneksel olarak etrafında şekillendiği bazı rutin bilişsel işleri halihazırda yerine getirebiliyor. 2025-26 Ekonomik Araştırması bu değişimi kabul etmekte ve eğitimin giderek akıl yürütme, problem çözme, iletişim ve uyum yeteneğini geliştirmesi gerekeceğini savunmaktadır.
Bununla birlikte, eğitim kültürümüzün büyük bir kısmı daha eski bir sıralamayı takip etmeye devam ediyor: Bilgi biriktirmek, bunu bir sınavda yeniden üretmek, yeterliliği elde etmek ve iş gücü piyasasına girmek. Yapay zekâ bu sıralamayı altüst ediyor çünkü bilgiye erişim artık kıt değil. Bilgiyi yeniden üretme yeteneği, onu sorgulama, bir probleme bağlama, ne zaman yanlış olduğunu fark etme ve akıllıca kullanma yeteneğiyle karşılaştırıldığında daha az değerli hale geliyor.
Bu durum üniversiteyi köhneleştirmez. Üniversitelerin en iyi hallerinde geliştirebileceği nitelikler —eleştirel düşünce, disipliner derinlik, entelektüel merak ve etik akıl yürütme dahil— makineler saniyeler içinde makul yanıtlar üretebildiğinde daha da önem kazanmaktadır.
Üniversiteleri kodlama akademilerine dönüştürmek, yapay zekâya verilecek zayıf bir yanıt olurdu. Ancak tek başına disipliner bilginin yeterli olacağını iddia etmek de aynı derecede ciddi bir hata olurdu. Bir ekonomi öğrencisi çağdaş araçların bir veri setini nasıl sorgulayabileceğini bilirken aynı zamanda ekonomi teorisini de anlamalıdır. Bir gazetecilik öğrencisi haberciliği ve etiği anlamalı, ancak aynı zamanda algoritmaların bilgiyi nasıl şekillendirdiğini ve sentetik medyanın doğrulamayı nasıl karmaşıklaştırdığını da kavrayabilmelidir. Bir edebiyat öğrencisinin programcı olmasına gerek yoktur,