IIT Gandhinagar (IITGN), Cambridge Üniversitesi ve Birmingham Üniversitesi'nden araştırmacılar, atık sulardan toksik metalleri yakalamaya ve değerli nadir toprak elementlerini (NTE) geri kazanmaya yardımcı olacağını belirttikleri ortak bir yöntem geliştirdiler. Nature Protocols dergisinde yayımlanan bir araştırmaya göre bu protokol, metal-organik çerçeveler (MOF) adı verilen yüksek gözenekli malzemeleri kullanıyor.
IITGN Malzeme Mühendisliği Bölümü Jibaben Patel Kürsü Profesörü ve Biyo Nano Malzemeler Grubu Baş Araştırmacısı Superb Misra, "Genellikle bozuk bir kamera lensini, kulaklığı veya çalışmayı durdurmuş ve tamir edilemeyecek kadar eskimiş bir telefonu çöpe atarız. Ancak bu nesneler; mıknatıslar, süperiletkenlik, optik ve piller gibi alanlarda kullanım alanına sahip nadir toprak elementleri (NTE) barındırır. Bu tür nesneler suyun bir parçası haline geldiğinde, NTE'leri geri kazanmak zorlaşır" dedi.
Öte yandan endüstriyel faaliyetlerin; kurşun, kadmiyum, nikel ve manganez gibi toksik metalleri suya katabileceğini belirten Misra, asıl zorluğun bu istenmeyen ve zararlı metal kirleticileri sudan uzaklaştırmak ve değerli NTE'leri yeniden yakalamak olduğunu sözlerine ekledi.
Araştırmacılar, MOF'un moleküler bir balık ağı işlevi gördüğünü belirtti. Sayısız gözenek geniş bir yakalama yüzeyi oluştururken, özel olarak tasarlanmış kimyasal bölgeler belirli metallere tutunabilen kancalar gibi hareket ediyor. Araştırmacılar bu ağı, aradıkları metalleri öncelikli olarak hapsedecek şekilde ayarladılar. Basitçe söylemek gerekirse bu durum, yüzlerce farklı renkte bilye içeren bir kovadan kırmızı ve yeşil renkli bilyeleri tanımlayıp özellikle seçmeye benziyor diye açıkladılar.
Bazı MOF'lar gram başına 7.000 metrekareye kadar iç yüzey alanına sahip olabilir. Bu rakamı göz önüne almak gerekirse, bir gram küçük bir tutam toz gibi görünebilir, ancak içinde bütün bir futbol sahasıyla kıyaslanabilecek bir yüzey alanı barındırır. Bu devasa iç yüzey, MOF'ları çok iyi adsorbanlar haline getiriyor.
Prof. Misra şu açıklamada bulundu: "Çöktürme, pıhtılaştırma (koagülasyon) ve yumaklaştırma (flokülasyon) gibi geleneksel yöntemler su arıtımında yararlı olabilse de, bunlar genellikle pH'a duyarlıdır ve optimum uzaklaştırma dar aralıklarla sınırlıdır. Geniş anlamda çöktürme, ağır kirliliklerin dibe çökmesini sağlar, koagülasyon kirliliklerin topaklaşmasını sağlar ve flokülasyon küçük kirlilik topaklarının çarpışarak ayrılabilecek daha büyük kümelere dönüşmesini sağlar."
İmalat, madencilik ve kimyasal işlemlerden deşarj edilen endüstriyel atık sular; su kütlelerine girerek böcek ilaçları, deterjanlar ve organik kirleticiler gibi çeşitli metalleri ve kontaminantları içerir. Özel olarak tasarlanmış MOF'lar, kontrollü koşullar altında metallerin geri kazanılması ve uzaklaştırılması için bir adsorban olarak kullanılabilir. Protokol karmaşık gerçek dünya senaryolarında test edildi. Örneğin; alkali (pH 8,5'in üzerinde), bulanık ve çözünmüş katı kirlilik oranı yüksek atık sular kullanılarak denendi. Yöntem ayrıca yapay deniz suyu ve e-atık kaynaklı numuneler üzerinde de test edildi.
Araştırmacılar, bu çalışmada geliştirilen iş akışının benzer adsorbanlara ve diğer kirleticilere de uygulanabileceğini belirtti.
IITGN'den lisans derecesi alan ve şu anda doktora öğrencisi olan Dhruv Menon, "Protokolümüzdeki MOF, kayda değer bir adsorpsiyon kapasitesi gösterdi" dedi.