Orta Doğu'daki savaş, bölgesel bir çatışmayı küresel bir ekonomik şok haline getirdi. Hürmüz Boğazı'ndaki uzun süreli aksamalar; petrol, gaz, navlun ve sigorta maliyetlerini artırarak enflasyonu tetikledi ve büyümeyi baskı altına aldı.
Zengin ekonomiler bu şokun bir kısmını absorbe edebilir. Ancak Pakistan gibi gelişmekte olan ülkeler bunu yapamaz. Bu ülkeler; daha yüksek ithalat faturaları, daha zayıf dış dengeler, artan enflasyon ve parasal veya mali destek için çok daha az hareket alanı ile karşı karşıya kalmaktadır. Hürmüz'de yaşananlar artık sadece bir Orta Doğu güvenlik krizi değildir; savaş alanının çok ötesindeki ülkeler için de bir ekonomik tehdittir.
ABD ve İsrail'in İran'a yönelik ilk saldırılarından yedi ay sonra, Hürmüz Boğazı hâlâ dünya ekonomisinin ruh halini belirlemeye devam ediyor. Dünya petrol ve gaz arzının kabaca beşte biri buradan geçiyor. Brent petrol şubat ortasında 68 doların altında işlem görürken, bugün yaklaşık 100 dolar seviyesinde bulunuyor.
Diplomasi işletildi, ancak boşa harcandı. Pakistan, iki tarafın iki haftalık bir ateşkes üzerinde anlaşmasının ardından nisan ayında ABD ve İran heyetlerine ev sahipliği yaptı. Haziran ayında ilan edilmesinden kısa süre sonra geçici bir anlaşma çöktü. Daha yakın bir zamanda İran, BM Genel Kurulu kulisinde gözden geçirilmiş yeni bir plan sundu. Bu planda; dondurulan fonların serbest bırakılması, petrol yaptırımlarının kaldırılması ve deniz ablukasının dört ila beş gün içinde sona erdirilmesi, yedi gün içinde de nükleer müzakerelerin başlatılması talep edildi.
ABD ve İsrail'in İran'a düzenlediği ilk saldırıların üzerinden yedi ay geçmesine rağmen Hürmüz Boğazı küresel ekonominin ruh halini belirlemeye devam ediyor
Tahran, Boğaz'ın yeniden açılmasını bu adımlara bağlıyor. Başkan Donald Trump bu planı kabul edilemez olarak nitelendirdi. Washington o zamandan beri Katarlı arabulucular aracılığıyla yanıt verdi ve Trump yaptırımların hafifletilmesini teklif ettiğini yalanladı.
Her iki başkent de başkalarının parasıyla kumar oynuyor. Washington, ablukanın önce Tahran'ı tüketeceğine inanıyor. Tahran ise kapalı bir boğazın Amerikalıları tüketeceğine inanıyor. Her iki hesap da kısmen haklı olabilir ancak hiçbir hesap, savaşta söz hakkı olmayan ithalatçı ekonomilerin ödeyeceği bedeli hesaba katmıyor.
Küresel rakamlar yalnızca yüzeyde sakin görünmektedir. Uluslararası Para Fonu'nun (IMF) temmuz güncellemesi, bu yıl için küresel büyüme tahminini yüzde 3 olarak korurken enflasyon tahminini yüzde 4,7'ye yükseltti. Zarar üretimden ziyade fiyatlarda ortaya çıkıyor ve en ağır darbeyi emtia ithalatçıları alıyor.
Gelişmekte olan Asya bunun nasıl olduğunu gösteriyor. Asya Kalkınma Bankası'nın (ADB) eylül ayı görünümüne göre, bölgede büyüme geçen yılki yüzde 5,5'ten 2026'da yüzde 5'e yavaşlıyor. Enflasyonun yüzde 4,2'de tutulabilmesinin tek nedeni, hükümetlerin yüksek enerji maliyetlerini masraflı sübvansiyonlarla absorbe etmesidir ve bu maliyetin faturası ileride birilerine kesilecektir. Daha önceki ADB modellemeleri, aksamanın bir yıldan uzun sürmesi durumunda bölgenin 27 mali yılında büyümesinden 1,3 yüzde puanına kadar kayıp yaşayabileceği ve en keskin fiyat baskısının Güney Asya'da hissedileceği konusunda uyarmıştı.
Pakistan tam da bu grupta yer alıyor. Tüketici fiyatları eylülde yıllık bazda yüzde 10,26 artarken, Merkez Bankası politika faizini yüzde 11,5'te tuttu ve bu da gevşeme için çok az alan bıraktı. Petrol, ithalatın yaklaşık üçte birini oluşturuyor ve varil başına her 10 dolarlık artış yıllık petrol faturasına tahmini 1,8-2 milyar dolar ekliyor. Bu durumdaki tek güvence Körfez'dir. Denizaşırı ülkelerdeki Pakistanlılar 26 mali yılında rekor düzeyde 41,6 milyar dolar havale gönderdi ve Suudi Arabistan ile BAE bunun 18,6 milyar dolarını karşıladı. Bu güvence ancak savaş yayılmadığı sürece geçerliliğini korur.
Diplomasi daha ucuz bir seçenektir ve iki başkent buna yatırım yapmıştır. İslamabad; Washington, Tahran ve Körfez ile olan kanalları açık tuttu. Pakistan'ın ABD-İran müzakerelerini yeniden başlatma çabası Çin'in desteğini de aldı. Pekin'in kendi nedenleri var; kendisi İran'ın en büyük ticaret ortağı ve Körfez ham petrolünün büyük bir alıcısıdır ve kapalı bir boğaz...