Arama sonuçlarında daha fazla makale keşfedin
Yapay zekânın yerini alabileceği pek çok şey var. Peki bunların arasında bizzat… ruh da var mı? Tanınmış İngiliz psikiyatrist, filozof ve nörobilimci Ian McGilchrist'e göre böyle bir gelişme muhtemelen imkansız; çünkü yapay zekâda her şeyden önce eksik olan şey insan ilişkisidir.
İngiliz Unherd dergisine verdiği bir röportajda, «Birçok şey kaybolup gidiyor. Her şeyden önce ilişkisellik… (relationality)» diyor. Bu, her şeyin izole varlıklar olarak değil, etkileşimleri ve ilişkileri aracılığıyla tanımlandığını ve anlaşıldığını savunan felsefi ve sosyal bir görüştür.
McGilchrist, bu ilişkiselliğin, yani o "ara"da olmanın «beraberinde bir savunmasızlık unsuru getirdiğini, bunun da hiçbir şeyi asla kesin olarak sahiplenemediğiniz, aksine onu başka bir insanla, başka bir insan zihniyle paylaştığınız anlamına geldiğini» savunuyor. Ona göre yapay zekâda eksik olan tam da budur.
«Bedeni yok. Duyguları yok. Ruhu yok. Ve insan varlığının ne kadar büyük bir kısmının bu unsurlardan oluştuğunu düşündüğünüzde, yapay zekânın çok şeyden yoksun olduğu görülür.»
McGilchrist bu farkı, insan beyin sağ yarımküresinin karakteristiği olduğunu düşündüğü özelliklerle ilişkilendiriyor: «Sağ yarımküre, sol yarımküreye kıyasla gerçeğe giden çok daha iyi bir kılavuzdur. […] Sağ yarımküre bizi birçok önemli şeyle de bağlayabilir. Her şeyden önce, ifade edilmemiş ya da ima edilen şeylerle. Ve önem taşıyan neredeyse her şey ifade edilmemiştir.»
Ne demek istediğini açıklamak için şiire ve müziğe başvuruyor: «Size dolaylı olarak, metafor ve ton aracılığıyla hitap eden bir şiiri alıp, günlük düz bir dille bunun ne hakkında olduğunu açıklamaya çalışırsanız, her şey çöker.»
«Ve bir müzik parçası ne “söyler”? Müzikte her şey söylenmemiştir. Her şey şeyin bütünsel biçiminde, Gestalt'ta yer alır ve bu Gestalt fikri, bir makinenin kavrayamayacağı bir şeydir. Çünkü makine her şeyi parçalara ayırır ve bütünün, oluşturan bireysel parçaların toplamına eşit olduğunu varsayar.»
Ve insan ile makine arasında net bir ayrım yaparak şu sonuca varıyor: «Anlam yaratımına aracılık eden ve bu kadar çok şey ifade eden tüm bu unsurlar sağ yarımküreye açıktır. Ancak bir makine bunların hiçbirine sahip değildir.»
İnsanların gerçekten bir ruhu olup olmadığı sorulduğuna olumlu yanıt veriyor: «Bence var. Sanırım bu, popüler kültürde hakim olan algıdan oldukça farklıdır. Ve sanırım belki de onu kaybetme sürecindeyiz; çünkü ruh verilmiş bir şey değildir ve tuhaf bir şekilde ruhtan yabancılaşmamız, bedenden yabancılaşmamızla el ele gitmektedir.»
Ruhun sadece sahip olduğumuz statik bir şey olmadığını belirtiyor: «Doğuştan bir ruhla doğarız ve mesele kapanır diye bir durum yok. İnanıyorum ki ruh, gelişim halinde olan bir şeydir. Bize çağrıda bulunan bir şeydir. Birisi bunun bize sahip olduğumuz potansiyel algısı aracılığıyla seslendiğini söyleyebilir.»
«Bizi ileriye doğru iter ve gelişir. Bu yaşamda ya ruhumuzu geliştiririz ya da gelişimini sekteye uğratıp nihayetinde onu söndürürüz. Dolayısıyla, her zaman orada duran hayaletimsi bir şey imajına hiç benzemez. Bu yaşamdaki işimiz gelişmektir. İngiliz şair John Keats 26 yaşında öldü, ancak mektuplarında birçok insanın eserlerinde bulabileceğinden çok daha fazla bilgelik vardır…