Bu yıl New York'taki BM Genel Kurulu'nda dolaşırken, dikkat çeken diplomatik çelişkilerden biri Myanmar ile ilgiliydi.
BM'de temsil edilen ülkelerin çoğu için, devlet adına kimin konuştuğu konusunda pek bir belirsizlik yoktur. Hükümetler büyükelçiler atar, büyükelçiler hükümetleri temsil eder ve her ikisi de aynı ülke üzerinde yetki iddia eder. Myanmar ise farklıydı. BM'deki varlığı, ülkenin tüm siyasi krizinin özündeki bir soruyu gözler önüne serdi: Myanmar adına asıl kim konuşuyor?
BM'de Myanmar, Şubat 2021 askeri darbesini kamuoyuna açık bir şekilde reddeden ve askeri yönetimin açık sözlü bir muhalifi olmaya devam eden Büyükelçi Kyaw Moe Tun tarafından temsil edilmeye devam ediyor. Naypyitaw'daki yetkililer onun yıllar önce görevden alındığında ısrar ediyor ve bu yılki BM Genel Kurulu'ndan kısa süre önce statüsüne yeniden itiraz ettiler. Yine de görevinde kalmaya devam ediyor.
Ancak BM'nin dışında bir başka Myanmar şekilleniyor. Asya genelinde hükümetler, ticaret, mülteciler, sınırlar, yatırım ve diplomasi konularında Naypyitaw'daki askeri destekli yetkililerle giderek daha fazla temasa geçiyor. New York'ta bir Myanmar demokratik meşruiyet diliyle konuşuyor. Bölge genelinde ise bir diğeri, pratik işlerin yürütülmesi gereken otorite olarak giderek daha fazla kabul görüyor. Sonuç olarak dünya artık iki Myanmar'a sahip.
Bu, diplomatik bir merak unsurundan çok daha fazlasıdır. Myanmar, uluslararası sistemin temel varsayımlarından birindeki bir zayıflığı açığa çıkarıyor: toprak kontrolü, siyasi meşruiyet ve uluslararası temsilin normalde aynı hükümete ait olduğu varsayımı. Giderek artan bir şekilde, durum böyle değil.
BM devletler üzerine kuruludur. Ancak devletler soyut kavramlardır. Onlar adına birinin konuşması gerekir. Myanmar artık geleneksel modele uymuyor.
Kelimenin tam anlamıyla iki Myanmar devleti yoktur. Ancak giderek belirginleşen iki farklı diplomatik gerçeklik vardır.
Naypyitaw'daki yetkililer merkezi devletin resmi kurumlarını işletmekte ve yabancı hükümetlerle diplomatik ilişkilerini sürdürmektedir. Ulusal birlik hükümeti, 2021 darbesiyle yerinden edilen siyasi güçlerden demokratik meşruiyet talep etmektedir. Etnik silahlı örgütler ise önemli toprakları kontrol etmekte ve büyük nüfusları yönetmektedir. Bu arada Kyaw Moe Tun, Dışişleri Bakanlığı'nı kontrol eden yetkililerin onu temsil etme yetkisi olmadığını söylemesine rağmen BM'deki Myanmar koltuğunu işgal etmeye devam etmektedir.
Bu nedenle hiçbir aktör egemenliğin tüm geleneksel özelliklerine tek başına sahip değildir. Biri uluslararası temsiliyete sahiptir. Bir diğeri merkezi hükümetin mekanizmasını kontrol etmektedir. Diğerleri ise bölgesel yetki kullanmaktadır.
Sonuç olarak farklı hükümetler, çözmeye çalıştıkları sorunlara bağlı olarak farklı Myanmar'larla karşılaşmaktadır.
Tayland, Malezya, Çin ve ticaret, göç, enerji, sınırlar ve güvenlik ile ilgilenen diğer bölgesel devletler için Naypyitaw ile pratik etkileşim, siyasi meşruiyet hakkındaki çözülmemiş tartışmadan bağımsız olarak kaçınılmaz hale gelebilmektedir.
Malezya bunu açıkça göstermektedir. Başbakan Enver İbrahim, hükümetinin Güneydoğu Asya Uluslar Birliği'nin tutumu doğrultusunda Myanmar'ın mevcut hükümetini tanımaya hazır olmadığını söylerken, aynı zamanda Kuala Lumpur'un mültecilerin geri dönüşü gibi pratik konularda müzakere edebileceği bir otoriteye ihtiyaç duyduğunu da savunmuştur.
Başka bir deyişle tanıma, ikili olmaktan ziyade katmanlı hale gelmektedir.
Bir hükümet müzakereleri sürdürürken tam siyasi tanımayı askıya alabilir. Bazı çok taraflı forumlardaki katılımı kısıtlayabilir ancak sürdürebilir