Parthenon Heykellerinin yeniden birleştirilmesi talebinin uluslararası kültürel gündeme hakim olduğu bir dönemde, ülkemiz ile [Bulgaristan] arasında, komşular tarafından 1917 yılında yağmalanan 48 nadir eserin iadesi konusunda varılan anlaşma, Britanya Müzesi ve Londra hükümeti için bir ders niteliğindedir.
Sofya ile yapılan anlaşma bir takası öngörmektedir; bu bağlamda, Selanik Aristoteles Üniversitesi'nin merhum Mimarlık Profesörü Nikolaos Moutsopoulos (1927-2019) tarafından bulunmuş olan Bulgar Çarı Samuel'e ait kalıntılar Yunanistan tarafından teslim edilecektir.
Kalıntılar, 1969 yılında (diğer kaynaklara göre 1965) Küçük Prespa Gölü'ndeki bir ada olan Agios Achillios bazilikasında bulunmuş ve bazilika içindeki dört lahit içinde bulunan diğer antropolojik materyallerle birlikte Bulgaristan Çarı Samuel'e (997-1014) ait olduğu tespiti yapılmıştır. Kalıntılar son yıllarda Selanik Bizans Medeniyeti Müzesi'nde muhafaza ediliyordu. Kalıntılıların Samuel ile özdeşleştirilmesi antropolojik ve tarihi çalışmalara dayanmaktadır: Bulgar çarı, Bizanslıların ezici bir zafer kazandığı 997 yılındaki Spercheios Muharebesi'nde yaralanmıştı. Agios Achillios'ta bulunan kafatası yaralar taşırken, sol kolu kırılmış ve yanlış bir şekilde (kol eğri kaynayacak şekilde) iyileştirilmişti.
Diğer taraftan Bulgaristan, Yunanistan'a Panagia Eikosifoinissa Manastırı, Timios Prodromos Serres Manastırı ve Serres ve Nigrita Metropolitliği'ne ait olan 48 kutsal emanet ve eseri teslim edecektir.
Bunlar nadir ayin kupaları, buhurdanlıklar, kandiller, azizlerin kalıntılarının saklanmasında kullanılan kutsal rölik mahfazaları, İncillerin metal kaplamaları ve ayrıca parşömen veya kağıt üzerine yazılmış kilise kitaplarından oluşmaktadır. Bu eserler, 1917 yılındaki Bulgar işgali sırasında Doğu Makedonya manastırlarından yağmalanmış ve Sofya'ya taşınmıştı. Çeşitli sergilerde sergileniyorlar veya Bulgaristan Ulusal Tarih Müzesi'nde muhafaza ediliyorlardı. Uzmanlar, Bulgar ordusunun yağmaladığı eser sayısının çok daha fazla olduğunu tahmin ediyor, ancak iki ülkenin kültür bakanları tarafından yakın zamanda imzalanan Mutabakat Zaptı ile gelecekteki yeni iadelerin yolu açılıyor. Dün, Kültür Bakanı Lina Mendoni ve Bulgar mevkidaşı Evtim Miloshev tarafından eser takasına ilişkin nihai protokollerin imza töreninin Selanik'te gerçekleştirilmesi planlanıyordu.
Her halükarda, uzun süren görüşmelerin ardından ortaya çıkan bu önemli olay ve anlaşma, Bizanslılar ile Bulgarlar arasındaki çatışmaları, özellikle II. Basileios (Bulgarokatoktor) dönemini, 1014 yılındaki Kleidion Muharebesi'ni, Bizanslıların büyük zaferini, binlerce Bulgar savaş esirinin kör edilmesini ve Samuel'in adamlarının bu acı manzarasını gördüğü anaki sonunu yeniden gün yüzüne çıkardı.
Ancak Bulgarların kökeninin ne olduğunu görmek için daha da geriye gidelim. Peloponnese Üniversitesi'nin emekli profesörü, önde gelen Yunan bizantolog Alexios Savvides ile yaptığımız görüşmede, bize Bulgarların Turan kökenli bir halk olduğunu belirtti (Turan, eski adıyla Türkistan bölgesi ve ilk kralı Tur'dan ötürü Tatarların ülkesi olarak adlandırılırdı). Rus bozkırlarında (Büyük Bulgaristan bölgesinde) ikamet ediyorlardı. Öntürk Bulgar kabileleri olarak Onogurlar (Türk kökenli göçebe süvariler) ve Kutrigurlar (bazı tarihçilerin onların da Türk kökenli olduğunu düşündüğü) kabul edilmektedir. Hunların baskısı altında...