Bu makale, EL PAİS abonelerine özel bir uluslararası güncel olaylar bülteni olan Apuntes de Geopolítica'nın (Jeopolitik Notları) bir gönderisidir; buraya tıklayarak bültene kayıt olabilirsiniz. Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump, salı günü BM'de çok taraflılığın yok edilişinin marşı gibi çınlayan bir konuşma yaptı. Bir ülkeyi yok etmekle tehdit etti (İran), uluslararası bir kurumu (Uluslararası Ceza Mahkemesi) yok etme iradesini açıkça ortaya koydu, yapay zeka konusunda küresel düzenleyici herhangi bir uzlaşı girişimine karşı çıkacağı uyarısında bulundu ve savaşların galip gelenlerinin, Birleşmiş Milletler'in değerlerinin tamamen zıttı olan bir yağma mantığıyla kârdan pay almayı hak ettiğini belirtti. Ancak dahası, bu konuşma gerçeklikten giderek uzaklaşan, alışılagelmiş ve utanç verici bir kendini övme litanyası gibi ses verdi. Trump, sözde başarılarını birer birer sıraladı. Bültenin bu sayısını, milyarderin ikinci başkanlığının jeopolitik bir bilançosunu taslak haline getirmeye ayıracağım. Kuşkusuz bazı başarılar var; ancak fiyaskolar daha ağır basıyor.
Trump, Amerikan askeri varlığını Arktik bölgesinde güçlendirmek amacıyla Danimarka ve Grönland ile varılan anlaşmayla övündü. Bu gerçekten bir başarı mı? Trump'ın Grönland'ı ilhak etmeye yönelik defalarca dile getirdiği arzuları, bunu güzellikle veya zorla gerçekleştirme tehditleri ve yalnızca bölgenin mülkiyetinin gerçekten işe yarayacağı yönündeki görüşü başlangıç noktası olarak alınırsa, bu The New York Times'ın konuyla ilgili bir haberinde savunduğu gibi “büyük bir geri çekilmedir”. Değerlendirme için bir başka ölçüt de hiperbolik tehditlerin durumu iyileştirmek için bir müzakere aracı olup olmadığıdır. Bu açıdan bakıldığında analiz karmaşıktır. ABD, 1951 anlaşmasıyla zaten geniş bir manevra alanına sahipti. Yeni anlaşma bazı açılardan onun yetkilerini genişletiyor. Arnaud Bertrand, X'teki bir gönderisinde Washington'ın lehine olan çeşitli unsurları öne çıkaran bir karşılaştırma öneriyor.
Bana göre bilanço şu unsuru da içermelidir: Bu iyileştirmenin yarattığı maliyet. Bu maliyet son derece yüksektir. Grönland'ı ilhak etme arzusu, Avrupalıların ABD'ye olan güveninin tamamen sarsılmasında temel bir unsur olmuştur. Davos'ta ve Münih konferansında bizzat müşahede ettiğim üzere, yeni bir dünya vizyonunu teşvik etmek için hayati önem taşıdı. ABD, büyük bir ihtimalle böyle bir anlaşmayı güzellikle de elde edebilirdi. Bunu zorla yaptı ve elde edilen faydanın bedeli çok yüksek oldu. Anlaşmanın metnine buradan ulaşabilirsiniz: ABD Başkanı ayrıca Venezuela ile petrolünü söküp çıkarmak amacıyla varılan anlaşmayı da öne sürdü. ABD'nin Venezuela'ya girip Maduro'yu yakaladığı yasa dışı askerî operasyon, asla (demokrasiye doğru) bir geçiş girişiminin değil, (petrol kârına doğru) bir işlem girişiminin ilk aşaması olmamıştı. İşte meslektaşım María Martín'in anlaşmayla ilgili video analizi:
Meslektaşlarım Iker Seisdedos ve Jesús Sérvulo González, Trump'ın konuşmasına yönelik bir doğruluk kontrolü (fact-checking) yaptılar ve net abartılar içeren Venezuela hakkındaki sözleriyle de ilgilendiler. Yine de, Venezuela'daki hamle politik ve ahlaki olarak derinden kınanacak bir şey olsa da, Trump için bir başarı olarak kabul edilebilir. Karşıt bir diktatörü hapse attı, yerine artık tam bir itaatle hareket eden yardımcısını geçirdi ve —en azından şimdilik— güvenceye aldı