Taipei’nin II. Dünya Savaşı tarihindeki ikilemi, geçen ayki Xi-Trump zirvesinde Pekin ve Washington’ın ortak bir bağ ve iyi niyet kaynağı olarak "Uçan Kaplanlar"a odaklanmasıyla birlikte daha da derinleşmiş görünüyor.
ABD Başkanı Donald Trump’ın Çin’i savaş sırasında bir Amerikan müttefiki olarak tanımlaması, Tayvan’da, Amerika ile kurulabilecek değerli bir tarihi bağın nihayetinde Pekin’in Washington ile olan ilişkilerine yarar sağladığı yönünde endişeleri artırdı.
Bu ikilem, geçen hafta Xi’nin Washington ziyareti sırasında Trump ve Çin lideri Xi Jinping’in savaş dönemindeki Çin-ABD iş birliğine defalarca atıfta bulunmasının ardından yeniden su yüzüne çıktı.
Trump, Çin ve ABD’yi II. Dünya Savaşı müttefikleri olarak tanımlayıp, anakara Çin’in Japon hava saldırılarına karşı savunulmasına yardım eden Amerikan askeri personelinden oluşan bir birlik olan Uçan Kaplanları öv بينما, Xi iki ülkenin Japon militarizmine karşı "omuz omuza" savaşmasını hatırlattı.
Beyaz Saray tarafından yayımlanan bir bilgi notunda daha sonra iki liderin, ABD ve Çin’in "II. Dünya Savaşı'nda müttefik olduklarını ve savaşı kazanmak için omuz omuza savaştıklarını" hatırlattıkları belirtildi.
Bu olay, Tayvan’da bağımsızlık yanlısı iktidardaki Demokratik İlerlemeci Parti’yi (DPP) tuhaf bir konuma soktu.
Bazıları, adanın Tayvan’ın resmi adı olan Çin Cumhuriyeti’nin (ROC) 1949 öncesi tarihine kıyasla belirgin bir Tayvan kimliğini vurgulama yönündeki uzun süreli çabalarının, istemeden de olsa Pekin’e bu mirası sahiplenmesi için alan yarattığını savunuyor.
Çin, müttefiklerle birlikte Japonya’ya karşı savaştığında, 1949 yılında anakarada komünist güçlerin iç savaşı kazanarak Çin Halk Cumhuriyeti’ni (PRC) kurmasıyla devrilen ROC hükümeti tarafından temsil ediliyordu.
Taipei, Xi-Trump zirvesindeki savaş zamanı atfına itiraz etti; Dışişleri Bakan Yardımcısı Wu Chih-chung, Pekin’i ROC’nin savaş zamanı içindeki rolünün yerini almaya çalışmakla suçladı ve bu çabayı Pekin’in "anlatı diplomasisinin" bir parçası olarak nitelendirdi.
Bu anlaşmazlık aslında, yıllarca Tayvan’ın tarihini ve kimliğini anakara Çin’inkinden ayırmaya çalıştıktan sonra şimdi uluslararası alanda ROC’nin savaş zamanı mirasına başvuran DPP’nin yaşadığı bir ikilemi gözler önüne serdi.
Savaş sırasında ROC’yi yöneten Tayvan’ın ana muhalefet partisi Kuomintang (KMT), William Lai Ching-te yönetimini, 1949 öncesi cumhuriyete yalnızca siyasi olarak faydalı olduğunda başvurmakla suçladı.
KMT hükümeti, Çin iç savaşını komünistlere kaybettikten sonra 1949’da Tayvan’a çekilmişti ve ada, resmi adı olarak ROC’yi kullanmaya devam ediyor.
KMT iletişim direktörü Chen I-hsin, Lai’nin geçen yılki 80. yıl dönümü anmalarında "Japonya’ya karşı direniş savaşındaki zafer" yerine, Japonya’nın yenilgisi için kullandığı bir terim olan "ikinci dünya savaşının sonu" ifadesini vurguladığını söyledi.
Chen, DPP’yi ROC’nin anakara dönemi tarihinden kasıtlı olarak uzaklaşmakla suçladı.
Ancak DPP’nin yasama grubu genel yöneticisi Chuang Jui-hsiung, ABD ile birlikte savaşan "Çin’in" gerçekten de ROC olduğunu belirterek "büyük güçler arasındaki diplomatik dilin genellikle kasıtlı olarak muğlak olduğunu ve aşırı yorumlanmaması gerektiğini" söyledi.
Buna rağmen bu tartışma, savaş zamanındaki Çin’in uluslararası tarihi kimliğini kimin miras alacağı konusunda Taipei ile Pekin arasındaki daha geniş çaplı bir rekabeti gün yüzüne çıkardı.
Taipei’deki National Chengchi University Uluslararası İlişkiler Enstitüsü direktörü Wang Hsin-hsien’e göre, Pekin bu savaş zamanı anlatımını uzun süredir sürdürürken, bu durumu farklı kılan şey Amerikan söyleminin de II. Dünya Savaşı bağlamında basitçe "Çin" ifadesine yer vermiş olmasıdır.
"Trump istiyor...