İtalyanların, genellikle cezasız kalan trajedilerle anılan meşhur sırlarından biri, 46 yılın ardından gerçeğe bir adım daha yaklaşmış olabilir. Söz konusu olay, Sicilya'nın kuzeyindeki Ustica adası üzerinde uçarken 27 Haziran 1980'de patlayarak denize çakılan ve Bologna'dan Palermo'ya giden Itavia havayoluna ait bir DC-9 tipi uçaktaki 81 yolcunun hayatını kaybettiği uçak felaketidir. Olay, hemen ardından İtalya'daki Soğuk Savaş yıllarının üzücü bir tipik örneği olarak tuhaf iddialarla kuşatıldı. Önce teknik sorunlardan bahsedildi, ardından bir bomba ihtimali ortaya atıldı ve resmi makamlarca soruşturmaları saptırmaya yönelik manevralar takip etti. Nihayetinde, Libya lideri Muammer Kaddafi'nin seyahat ettiğine inanılan bir uçağı takip eden Libya ve NATO savaş uçakları arasındaki bir hava savaşı sırasında kazara düşürüldüğü tezi ağırlık kazandı.
Bu dava, on yıllardır İtalyan mahkemelerinde sürüncemede kalmış ve geçen mart ayında Roma Savcılığı, uluslararası iş birliğinin hiç olmaması nedeniyle davanın son uzantısının da düşürülmesini talep etmek zorunda kalmıştı. Bununla birlikte bu hafta, şüphelerin odak noktasındaki Fransa, İtalyan hükümetine nihayet iş birliği yapacağını ve bildiği her şeyi anlatacağını bildirdi. Fransa'nın Roma Büyükelçiliği, İtalyan Dışişleri Bakanlığına gönderdiği bir notada, son onlarca yılda ardı ardına yapılan uluslararası istinabe taleplerinde boşuna istenen vaka ile ilgili tüm belgeleri göndermeye hazır olduğunu duyurdu ve ayrıca talep edilmesi durumunda yeni materyal sağlamayı da teklif etti. Bu karar, Başbakan Giorgia Meloni ile Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un geçen haziran ayındaki son zirvelerinde vardıkları mutabakattan doğan bir adımdır.
Kurbanların dernekleri bu haberi umutla karşılasa da bazı uzmanlar daha şüpheci yaklaşıyor. İtalyan gizemleri üzerine çalışmalar yapan tarihçi Miguel Gotor, "Çok iyimser değilim, nihai yanıtların geleceğini zor görüyorum" itirafında bulunuyor. Bununla birlikte, belki de kamuoyuna açıklanmayan bazı gizli bilgilerin aktarılabileceğini düşünüyor. Öte yandan Gotor, bu konunun İtalyan devleti için de rahatsız edici bir mesele olduğuna dikkat çekiyor; çünkü Hava Kuvvetleri Kurmay Başkanlığı resmi olarak hep terör tezini, yani uçağa yerleştirilen bir bombayı savunmuştu.
İtalya'nın Yargıtay'ı olan Temyiz Mahkemesi tarafından 2018'de onanan bir hukuk davası kararı, şimdiye kadarki tek adli kesinlik olma özelliğini taşıyor: Kararda, uçağın bir füze tarafından ya da başka bir hava aracıyla çarpışma sonucu düşürüldüğü kanıtlanmış kabul edilmiş; Savunma ve Ulaştırma Bakanlıkları, o sırada havada diğer ülkelere ait askeri güçlerin varlığına karşı güvenliği garanti etmedikleri gerekçesiyle ailelere ve havayolu şirketinin varislerine tazminat ödemeye mahkûm edilmiştir. Ancak geriye kalan her şey aydınlatılmayı bekliyor.
Itavia şirketine ait ve 1988 yılında denizden çıkarılan uçağın enkazı, yaşananların unutulmaması için Bologna'daki bir müzede sürekli bir hatıra olarak sergileniyor. Savcılık derhal çarşamba günü davanın son soruşturmasının yeniden açılmasını talep etti ve hakim bu talebi cuma günü kabul etti. Soruşturma, 1980'de İtalya'nın başbakanı olan Francesco Cossiga'nın bazı açıklamaları üzerine 2008 yılında başlamıştı. Cossiga, istihbarat servislerinin kendisine o gün Tiren Denizi'nde bulunan Fransız Clemenceau uçak gemisinden ateşlenen bir füzenin uçağı düşürdüğünü bildirdiğini söylemişti. Ancak Fransa bu iddiayı yalanlamıştı. 2023 yılında ise eski başbakanın yeni açıklamaları...