BİRLEŞMİŞ MİLLETLER: Hindistan'ın İndus Suları Anlaşması'nı (IWT) askıya alma kararı, altı asırlık anlaşmanın en ciddi zorluklarından biriyle karşı karşıya kalmasıyla birlikte, İndus Havzası'na bağımlı milyonlarca insanın su güvenliği, tarımı ve geçim kaynakları konusunda endişelere yol açtı.
Bu endişeler, 2 Ekim Cuma günü BM İnsan Hakları Konseyi'nin 63. oturumu marjında Cenevre'de düzenlenen bir yan etkinlikte ele alındı. Konseyin mevcut oturumu 7 Eylül - 7 Ekim tarihleri arasında gerçekleştiriliyor.
“Su Adaleti ve İklim Direnci: Güney Asya ve Orta Doğu'da Sınır Aşan İş Birliğini İlerletmek” başlıklı etkinlik; uluslararası su hukuku, insan hakları, iklim direnci, çevresel adalet ve paylaşılan nehirlerin yönetimi konularını tartışmak üzere hukuk uzmanlarını, araştırmacıları, diplomatları, uygulayıcıları ve sivil toplum temsilcilerini bir araya getirdi.
İndus nehir sistemine ve paylaşılan suları yöneten yasal ve kurumsal çerçeveye özellikle dikkat edilerek, “Güney Asya'da Sınır Aşan Su Zorlukları” ana temalar arasında yer aldı.
IWT sürecini yöneten Daimi Tahkim Mahkemesi (PCA), Hindistan'ın anlaşmayı askıya alma kararından bağımsız olarak anlaşmanın yürürlükte kalmaya devam ettiğine hükmetti. Hindistan tahkim sürecini reddederken, Pakistan mahkemenin kararını anlaşmanın yürürlükte kaldığı yönündeki tutumunu destekler nitelikte olduğunu belirterek öne sürdü.
Hidro-Adalet Öğrenci Araştırma ve Politika Bursu'nun kurucusu ve Cenevre Üniversitesi'nde doktora adayı olan Rashida Abbas, tartışmanın Güney Asya boyutunu ele alarak özellikle İndus sistemine odaklandı.
Abbas, nehirlerin yalnızca devletler arasındaki meseleler olarak görülmemesi gerektiğini, çünkü bunların sonuçlarının doğrudan insanlar ve topluluklar tarafından deneyimlendiğini söyledi.
Abbas, “Nehirler yalnızca devletler tarafından deneyimlenmez,” dedi. “Nehirler insanlar tarafından deneyimlenir.”
Su yönetimini insan haklarıyla ilişkilendiren Abbas; nehirlerle ilgili kararların içme suyunu, tarımı, geçim kaynaklarını, toplulukları ve sağlığı etkileyebileceğini belirtti.
Abbas, Güney Asya'nın paylaşılan sularının gelecekteki yönetiminin hukuk, diyalog, bilim, işleyen kurumlar ve adalete dayandırılması gerektiğini savundu. Ayrıca, devletler arasındaki ilişkiler bozulduğunda sınır aşan anlaşmaların isteğe bağlı hale gelmemesi gerektiğini vurguladı.
Tartışmada, paylaşılan su kaynaklarının siyasi baskı aracı olarak kullanılmasına ilişkin endişeler ele alındı. Abbas, mansap (aşağı çığır) bölgesindeki toplulukların çıkarlarının ve bunların su güvenliğini ve insan haklarını korumak için yasal çerçevelere duyulan ihtiyacın altını çizdi.
Diğer konuşmacılar, İndus anlaşmazlığını sınır aşan su zorluklarının daha geniş bir tartışması bağlamına yerleştirdiler.
Majid Hawi Alwan, Körfez ve daha geniş Orta Doğu dahil olmak üzere kurak bölgelerdeki paylaşılan su sistemlerini çevreleyen jeopolitik baskıları ele aldı. Katkısı, su güvenliğinin tek taraflı bir koz aracı olarak değil, ortak bir zorunluluk olarak ele alındığı bölgesel yaklaşımlara odaklandı.
Seraina Eldada, sınır aşan su düzenlemelerinin kurumsal tasarımını ve anlaşmazlıkların çözümünde üçüncü taraf arabuluculuğu ile kalıcı mekanizmaların rolünü inceleyerek arabuluculuk ve diplomasi perspektifi sundu.
Bir hukuk alimi ve burs koordinasyon görevlisi olan Harmayn Mujahid, su güvensizliğini insan hakları kaygılarıyla ilişkilendirdi. Tartışma, değişen nehir desenleri ve iklimle bağlantılı stresin savunmasız toplulukları nasıl etkileyebileceğini ve uluslararası alanda devlet egemenliğinin yanında hakkaniyet sorularının neden ele alınması gerektiğini değerlendirdi.