Bu yılın ocak ayında Ulusal Meclis, Pakistan Seçim Komisyonu'nun ulusal ve il meclisi milletvekillerinin sunduğu yıllık mal varlığı beyanlarını kamuoyuna açıklama yasal zorunluluğunu tamamen ortadan kaldırmasa da zayıflatabilecek, 2017 Seçim Kanunu'nun 138. maddesini değiştiren milletvekili tasarısını onayladı.
Söz konusu değişiklik, bir meclis başkanının, yayımın üyenin hayatı veya güvenliğine ciddi bir tehdit oluşturacağına karar vermesi durumunda, Seçim Komisyonu'ndan bir üyenin beyanlarını gizli tutmasını istemesine olanak tanıyan bir istisna yaratacaktır.
Tasarı Senato'ya sevk edildi ancak neyse ki henüz yasalaşmadı. Daha önce de Seçim Komisyonu, milletvekillerinin mal varlığı beyanlarına ilişkin Resmi Gazete Bildirimi'ni web sitesinde yayınlama uygulamasına son vermesi yönünde baskıya maruz kalmış; halk, yasanın garanti ettiği amaçlanan şeffaflığı zayıflatan karmaşık ve zaman alıcı bir prosedür aracılığıyla Resmi Gazete Bildirimi'nin basılı bir kopyasını satın almak zorunda bırakılmıştı.
Bu, seçilmiş kamu görevlileri veya kamu görevine aday olanlar hakkında şeffaf bilgi talep eden yasaları zayıflatmaya yönelik ilk girişim değildir. 2017 Seçim Kanunu, birkaç seçim reformunu içeren dönüm noktası niteliğinde bir mevzuattı ancak neyse ki, kamu görevine aday olan herkesin adaylık belgeleriyle birlikte yemin altında yaklaşık 19 beyanname sunma yasal zorunluluğunu ortadan kaldırdı.
Söz konusu beyannameler; seçmenlerin bilinçli bir seçim yapmasına yardımcı olmak amacıyla adayların mal varlıkları, borçları, eğitim durumları, ödenen vergiler ve varsa adayın hakkındaki tescilli ceza davası kayıtları gibi bilgileri sunuyor ve kamuoyuna duyuruyordu.
Sivil toplumun şeffaflıktaki bu bariz geriye gidişe tepki göstermesinin ardından Lahor Yüksek Mahkemesi ve ardından Yüksek Mahkeme devreye girdi. 6 Haziran 2018 tarihli kararında Yüksek Mahkeme başkanı, gazetecilerin kamu yararına açtığı davanın ardından kamu beyannameleri zorunluluğunu yeniden yürürlüğe koydu.
Kıdemli kamu görevlilerinin mal varlıklarının kamuoyuna açıklanması uzun süredir Pakistan'da tartışmalı bir konudur. Şeffaflık savunucuları, yolsuzlukla mücadele etmek ve yasadışı zenginleşmeyi takip etmek için kamuya açıklamanın hayati önem taşıdığını savunmaktadır.
Kamu görevlileri ve bazı devlet kurumları ise sıklıkla, parasal değerlerinin kamuoyuna açıklanmasının kişisel mahremiyetlerini tehlikeye attığını ve ailelerini gasp, kaçırma ve hedefli taciz riskleriyle karşı karşıya bıraktığını öne süren karşı argümanlar sunmaktadır. Medyanın mal varlığı beyanlarını bağlamından kopararak herhangi bir suç kanıtlanmadan adil olmayan kamuoyu denetimine veya 'medya yargılamalarına' yol açabileceğini savunmaktadırlar.
Kamu kurumlarında şeffaflığı sağlamayı amaçlayan süreçlerin altını oyma eğilimi mevcuttur.
Kıdemli kamu görevlileri ayrıca dışarıdan gelen şeffaflık taleplerini kurumsal bağımsızlıklarına bir müdahale veya idari yetkilerini zayıflatma girişimi olarak değerlendirmektedir. Bu argümanlar ve karşı argümanlar sadece Pakistan ile sınırlı olmayıp küresel bir tartışmanın parçasını oluşturmaktadır, ancak bizimki gibi gelişmekte olan ülkelerde çok daha belirgindir.
Her iki tarafın tutumu da ağırlık taşıyabilir ancak son zamanlarda IMF'nin ağırlığını koyarak kıdemli kamu görevlilerinin mal varlıklarının kamuoyuna açıklanmasını talep etmesiyle denge şeffaflık lehine kaydı. Fonun geçen kasım ayında kamuoyuna duyurulan Yönetişim ve Yolsuzluk Teşhis Değerlendirmesi, hükümet için 15 öncelikli tavsiye içermektedir.
Bunlardan biri, FBR'nin (Gelirler Federal Kurulu) ve Personel Dairesi'nin harekete geçmesini gerektirmektedir.