TİYATRO Eliza ★★★★★ Southbank Theatre, The Sumner, 31 Ekim'e kadar
Yapay zekanın insanlık üzerindeki etkilerine dair öngörüler doruk noktasına ulaşmış durumda; ancak Tom Holloway’in oyununda, 60 yıl sonra yanıt aradığımız aynı sorunlarla boğuşmak üzere geçmişe ışınlanıyoruz.
Dr. Joseph Weizenbaum (Dan Spielman), Nazi Almanyası'ndan kaçışının travmatik anılarını bastırmaya çalıştığı kadar dijital bilgisayarların gelişimini müjdelemeye de hevesli, Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nde (MIT) değişken ruh hallerine sahip misafir bir profesördür. Sekreteri Becky (büyüleyici performansıyla Manali Datar), konuşma terapisinin karşılıklı ritmi hakkında görünüşte önemsiz bir şaka yaptığında, bu durum dünyanın ilk sohbet robotu Eliza'nın yaratılmasının kapılarını aralar.
İstismarın nefes kesen ölçeği, Dale Ferguson'ın baş döndürücü dekorunun genişliğinde yankı buluyor. Sistematik olarak hizalanmış çalışma dosyaları kuleleri ve üst üste gelen cam tabakalar, sahneye açıklanamaz bir derinlik ve boyut kazandırarak karakterlerin gerçeklik ve bireysellik algılarının bulanıklaşmaya başladığı labirentler yaratıyor.
Oyun, yapay zekanın doğasında var olan etik çıkmazları kökenine kadar takip ediyor. Weizenbaum'un iyi niyetli olduğu görülüyor; ancak kişisel paylaşımlardan kaçınması, iş işten geçene kadar dinlemeyi reddetmesi ve özellikle Becky'ye ihanet etmesi, günümüzde yapay zekanın rutin olarak gerçekleştirdiği büyük ölçekli telif hakkı hırsızlıklarına uyarlanabilecek yinelenen bir tema oluşturuyor.
İnsanların, tarafsız bir varlık olarak algıladıkları şeye içlerini dökme arzusuyla yanıp tutuştuğu 1960'lardaki icat döneminde de yapay zekanın günümüzdeki bilinç krizlerine yol açan meşhur yaranma eğiliminin hemen hemen aynı etkiyi yarattığı gösteriliyor.
Paige Rattray’in yönetmenliğinde hızla akıp giden oyun, karakterleri gerçekten anlamadan birbirlerinin etrafında dönüp dururken üzerlerinde kolektif bir psikoz ve anlaşılırlık çöküşü egemen olurken, psikolojik bir gerilim temposuyla gelişiyor. Bu tuhaf kavrayışsızlık, tesadüfen Weizenbaum'un faaliyetlerini gözetleyen bir şirketin de adaşı olan sığırcık kuşu motifiyle ifadesini buluyor.
Muhteşem bir görsel-işitsel ustalık ve çarpıcı bir Hitchcockvari hesaplaşmayla, ilerlemenin ileriye doğru yürüyüşü giderek absürt ve gerçeküstü şekillerde rahatsız edici bir şekilde hayata geçiriliyor; Weizenbaum başlattığı şeyin geri dönüştürülemez ağırlığı altında mecazi ve kelimenin tam anlamıyla boğuluyor.
Spielman, harika bir zihnin sürekli uğultusunu açıklanamaz bir çocuksu naiflikle mükemmel bir şekilde harmanlayarak odak noktasında parlıyor. Datar'ın, Holloway'in tarihin tozlu raflarından yeniden canlandırdığı bir rolde bilmeyenden her şeyi bilir gibi görününceye kadar geçirdiği dönüşüm ürkütücü; ayrıca Hamish Michael'ın, mağdur araştırma asistanı, coşkulu gazeteci ve yükseklerdeki yetkililer arasında kusursuz bir şekilde geçiş yaparak oynayamayacağı hiçbir rol yok gibi görünüyor.
Yapay zekanın etrafındaki daha geniş tartışmalara dahil olan herkes için Eliza'nın gündeme getirdiği felsefi ve etik endişeler hiçbir şekilde yeni değil; ancak bu didaktik olmayan, ahlaki açıdan nüanslı oyunda, gizli insanlık ile teknolojik gelişmenin birbirinden ayrılmazlığı bir kez daha gözler önüne seriliyor. Değerlendiren: Sonia Nair
TİYATRO Koreaboo ★★★ Malthouse, 10 Ekim'e kadar
Oyun yazarı Michelle Lim Davidson’ın kendi deneyimlerinden esinlenen ve Jessica Arthur tarafından yönetilen Koreaboo, ırk, diaspora ve aidiyetin tartışmalı konularını hafif bir dokunuşla ele alan iki kişilik bir oyun.
Davidson, Seul’e yeniden bağlanma umuduyla seyahat eden genç bir Avustralyalı olan Hannah’yı kendisi oynuyor...